Wat maakt het werken wijkverpleegkundige zo leuk?

De zorg kampt met grote uitdagingen. Deze vereisen dagelijks veel creativiteit van de medewerkers op de werkvloer. Wat kan jij doen als leidinggevende om creativiteit (creatief denken) en innovatiekracht te activeren en stimuleren in je team? De Creativity Club deelt tips uit het bedrijfsleven, die bijzonder zinvol kunnen zijn voor zorg & welzijn. Dit is het tweede deel van een tweedelig artikel vol met tips.

Deel 1 lezen? Creativiteit als ingrediënt voor oplossingen

Deel 2: Leidinggeven aan creativiteit en innovatie

In het eerste deel hebben we uitgelegd dat jij als leider of manager in de zorg niet meer kunt vertrouwen op ideeën die in het verleden succesvol waren. De complexiteit van het hedendaagse zorgsysteem vereist nieuwe ideeën, iedere dag weer. Die moet je niet allemaal zelf willen bedenken. Daarvoor heb je een team. Het onderscheidend vermogen van een leidinggevende zit ‘m niet in de mate waarin je zelf in staat bent vernieuwende ideeën te bedenken, maar wordt bepaald door de mate waarin jij het creatief potentieel van je team weet aan te boren. Geen leider wil zich nog omringen met medewerkers die jouw ideeën napraten. Moedig ze, in plaats daarvan, aan om samen met jou verse ideeën en innovatieve oplossingen op tafel te leggen.

Maak het innovatieproces transparant

Een deel van het in goede banen leiden van creativiteit zit in een gestructureerd proces voor ideeselectie, -beoordeling en -realisatie. Waar kunnen medewerkers terecht met hun ideeën? Wie gaat deze beoordelen en toetsen? Hoe wordt er bepaald of er tijd en budget voor vrijgemaakt wordt en wie gaat het idee realiseren? Zomaar wat vragen die in je team of onderwijsinstelling boven komen drijven. Eén ding is zeker, jij bent niet het antwoord op al deze vragen. Hiërarchie of een top down mentaliteit zijn contraproductief. Richt je in plaats daarvan op een proces die voor iedereen transparant is en waar alle medewerkers het recht hebben om in te participeren.

Moedig het aan om risico’s te nemen

Dit is voor veel managers wel een dingetje, want risico’s nemen kan leiden tot onverwachte resultaten en daarmee ook tot verlies van controle. Heel spannend. Maar wel belangrijk, want door risico’s te nemen begeeft je team zich op onbekend terrein en juist daar verstoppen zich nieuwe invalshoeken en goede ideeën. Risico’s leiden soms ook tot mislukkingen. Gelukkig zijn gefaalde projecten en experimenten een prima voedingsbodem voor nieuwe ideeën. Stimuleer daarom het team om mislukkingen te delen, door bijvoorbeeld iedere maand een mislukt project in het zonnetje te zetten als beste fout van de maand.

Verwacht niet altijd radicale ideeën

Stimuleer ook kleine verbeteringen en vernieuwingen. Innovatie hoeft zeker niet altijd groots en meeslepend (radicale innovatie) te zijn. Het zit ‘m ook in het realiseren van kleine verbeteringen (incrementele innovatie) Incrementele innovaties zijn vernieuwingen die niet erg ingrijpend zijn, maar wel zorgen voor verandering. Ze veranderen misschien niet de markt, maar verbeteren wel de service aan je klanten of maken het werk van medewerkers makkelijker. Veel kleine verbeteringen zorgen samen ook voor impact.

Maak van creativiteit een jaarthema

Het creatief potentieel van medewerkers komt pas tot leven als je er langere periode aandacht aan besteedt. Wil je creativiteit op duurzame wijze ontwikkelen, zodat het beklijft op de lange termijn? Maak dan van creativiteit een jaarthema binnen je afdeling of organisatie! Zorg dat het onderwerp terugkeert in kwartaalmeetings, op inspiratiedagen, vrijdagmiddagborrels, intranet, Yammer en bij het dichtstbijzijnde koffiezetapparaat.

Wil je creativiteit op duurzame wijze ontwikkelen, zodat het beklijft op de lange termijn? Maak van creativiteit een jaarthema binnen je afdeling of zorginstelling!

Zorg voor een creatieve omgeving

Het zal je verbazen hoeveel invloed een omgeving heeft op je creatief vermogen. Als medewerkers geprikkeld worden of geïnspireerd raken door de ruimte waarin ze werken, verbetert dat creativiteit. Weg dus met de tapijttegels, archiefkasten en plafondplaten. Zorg voor een creatieve omgeving. Als dat lastig is, zorg dan in ieder geval voor een Creativity Room. Een Creativity Room is een werkplaats voor creativiteit. Het is een plek waar medewerkers kunnen denken, brainstormen, creëren, experimenten of reflecteren, met als doel innovatie.

Waaraan moet een goede creatieve ruimte dan wel voldoen?
• Veel licht, ruimte en frisse lucht.
• Whiteboard en flipovers. Voor het maken van tekeningen en aantekeningen.
• Open muren voor het opplakken van aantekeningen, post-its, foto’s, analyses, etc.
• Lichte meubels die gemakkelijk verplaatst kunnen worden voor overleg of activiteiten.
• Verschillende zones waar je kunt brainstormen, creëren, experimenten en reflecteren.
• Breng materialen en tools mee om ideeën uit te werken tot prototypen.
• Aanwezigheid van post-it’s, stiften, papier, tape, pennen/potloden en een kookwekker.

The Creativity Room is a unique melting pot full of ideas and imagination – powered by the creativity of each visitor

Geef waardering

Als al je inspanningen om creativiteit te ontwikkelen zich gaan uitbetalen in de vorm van creatieve oplossingen en innovatieve ideeën, is het tijd om na te denken over waardering. Niets is zo belangrijk dan het vieren van een doorbraak. En dat begint bij het geven van credits voor de bedenker(s). Hoe je het doet, mag je zelf bedenken. Trek ze het podium op, geef een zak geld, benoem ze tot innovator of the year, bestel een reusachtige wisselbokaal. Het maakt allemaal niet uit, maar geef ze de eer. Een mooiere beloning is er niet.

Stimuleer de rechter hersenhelft

Ons creatief vermogen is voor 50% afhankelijk van onze rechterhersenhelft. Dat is de helft waar emotie, intuïtie en verbeelding zijn ondergebracht. Maar in onze huidige maatschappij heeft de linkerhersenhelft voornamelijk nog de overhand. Links is gebaseerd op logica, feiten, analyse, cijfers, kennis. Zijn de meeste medewerkers in jouw team of organisatie ‘blauw’, dus linksgeoriënteerd, dan is het zinvol zijn om de rechterhersenhelft van medewerkers te stimuleren. Dat doe je door activiteiten, trainingen en workshops aan te bieden op het gebied van creatie. Bijvoorbeeld muziek, tekenen, bouwen, dans, schrijven, vormgeven en fotografie.

Don’t forget the fun. Let them play

Plezier maken, filmpjes kijken, lachen, muziek luisteren, thee drinken…veel leidinggevenden zien dit als onproductief gedrag. Toegegeven, dat lijkt het ook. Maar humor, speelsheid en soms een beetje relaxen is ongelofelijk belangrijk voor de ontwikkeling van ideeën. In een gesloten modus is het namelijk onmogelijk om tot nieuwe inzichten te komen. Daarom is het goed dat medewerkers af en toe kunnen wisselen naar een open modus, die kinderlijke nieuwsgierigheid en verbeeldingskracht bevorderd. Een uurtje lachen kan daardoor veel productiever zijn, dan een uur buffelen achter een computerscherm.

Meer creativiteit en innovatiekracht? Creativity Club helpt!

De Creativity Club is meester in het aanboren van creativiteit en innovatiekracht op de werkvloer. Onze programma’s helpen medewerkers hun creatief potentieel en oplossend vermogen te activeren en ontwikkelen. Daarnaast leren we organisaties deze waardevolle vaardigheden te faciliteren en cultiveren. Het resultaat? Een innovatieve, toekomstbestendige organisatie vol trotse medewerkers.

Deel 1 lezen? Creativiteit als ingrediënt voor oplossingen

Start het nieuwe jaar met een creatieve blik en zorg voor vernieuwing, verbetering en innovatie binnen jouw team of organisatie. Doe mee aan de Masterclass Creatief Leiderschap!

Inspiratiebronnen

Boek | Creativiteit Hoe? Zo! | Igor Byttebier
Boek | Creative confidence | Tom Kelly & David Kelly
Artikel | How to Unlock Your Team’s Creativity | Rebecca Shambaugh | Harvard Business Review
Artikel | Zo maak je je medewerkers creatiever en innovatiever | Bjorn Cocquyt | MT.nl
Fotobron | rawpixel.com

Mensen zijn steeds meer in staat om zelf een deel van de zorgvraag op te lossen. Waar vroeger een bezoek aan de huisarts de enige mogelijkheid was om een diagnose te krijgen, kan met de huidige technologie, via het internet, online een consult plaatsvinden met een (huis)arts. Dit betekent dat de positie van zorgvragers gaat veranderen. Eric Topol heeft daarom een boek geschreven met de titel ‘The patient will see you now’. Voor veel zorgprofessionals is het even wennen.

Waar we naartoe gaan is gedeelde besluitvorming. Doordat cliënten of patiënten over veel meer informatie beschikken gaan we toe dat de invulling van het zorgproces gezamenlijk wordt ingevuld. Gedeelde besluitvorming gaat over een gesprek waarin niet alleen de vaardigheden van een zorgprofessional centraal staan.  Deze maakt duidelijk dat er een keuze is tussen verschillende mogelijkheden, licht de voor- en nadelen ervan toe en helpt de patiënt om de afwegingen die in de beslissing spelen, te begrijpen en aan te geven wat belangrijk is voor de patiënt.  Gedeelde besluitvorming stimuleert dus het proces waarin de patiënt wordt geholpen de juiste keuze te maken als het gaat om diagnostiek of behandeling. Gedeelde besluitvorming stimuleert het zelfmanagement van de patiënt.

Kern is:  bewustwording dat er niet één beste behandeloptie is en dat de patiënt hierin kan meedenken; gebruikersvriendelijke informatie over mogelijke opties  (niets doen kan óók een optie ; begrijpelijke presentatie van  de voor- en nadelen van de verschillende opties.

Bij elkaar brengen gezondheidsinformatie

Mensen verzamelen tegenwoordig veel gezondheidsdata met apps die bijvoorbeeld hartslag, dagelijkse activiteit of voeding registreren. Met de inzet van de nieuwste technologie, apps en data kan gedeelde besluitvorming worden ondersteund. Digitale gezondheidsinterventies, oftewel ‘digital health’, kunnen bijdragen aan effectieve en duurzame gezondheidszorg. Data kan worden gebruikt om modellen en adviessystemen te ontwikkelen. Deze middelen kunnen cliënten ondersteunen en adviseren over hun gezondheid en leefstijl. Er bestaan ook initiatieven om patiënten te helpen zich beter voor te bereiden op consulten, bijvoorbeeld met informatiemateriaal over aandoeningen (Patiëntenfederatie Nederland:  zorgkaartnederland.nl/aandoeningen), met hulp bij het stellen van vragen (Zilveren Kruis: beternaardedokter.nl), of keuzehulpen (Nederlands Huisartsengenootschap: keuzehulpen.thuisarts.nl). 

Meerwaarde technologie

Artificiële intelligentie (AI) gaat om slimme technologie: technologie die gericht is op de directe zorgverlening aan de patiënt/cliënt en die de zorgverlening door een menselijke zorgverlener (deels) kan vervangen (RVS, 2019).  Het gebruik van AI biedt mogelijkheden om veel informatie (medisch; sociaal; psychisch) over een cliënt bij elkaar te brengen en om te zetten in meer gepersonaliseerde adviezen.

De meerwaarde van AI ligt onder meer op het gebied van meer gepersonaliseerde behandelingen en preventieve gezondheidszorg. et is duidelijk dat bestaande structuren aan vernieuwing toe zijn. Een model is CuraeVitel Balie waarin via slimme software woon-, comfort- en zorgdiensten worden verbonden. Kwetsbare ouderen hebben juist een spil in het netwerk nodig voor samenhang in de zorg thuis.

AI in de zorg biedt dus nieuwe mogelijkheden om adviezen persoonlijk te maken. Deze adviezen zijn gebaseerd op persoonlijke data van apps, consultatie en medische data. Het streven is dat er voor elke patiënt een integraal dossier beschikbaar is, dat dient als basis voor zorginterventies.  

Tips

• Voor professionals: de zorgverlening wordt interessanter als cliënten en patiënten meer geïnformeerd zijn
• Voor cliënten: meer informatie vergt het vermogen om (daarop) te kunnen reflecteren
• Gezamenlijk: gepersonaliseerde zorg vergt over en weer begrip

Literatuur

Pieterse, A. e.a. (2017). Alles wat u moet weten over gedeelde besluitvorming. Medisch Contact, 27 maart 2017

Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS). (2019). (Waarde(n)volle zorgtechnologie. Een verkennend advies over de kansen en risico’s van kunstmatige intelligentie in de zorg. 

Topol, E. (2015).The patient will see you know. The future of medicine is in your hands.  New York: Basic Books

De zorg kampt met grote uitdagingen. Deze vereisen dagelijks veel creativiteit van de medewerkers op de werkvloer. Wat kan jij doen als leidinggevende om creativiteit (creatief denken) en innovatiekracht te activeren en stimuleren in je team? De Creativity Club deelt tips uit het bedrijfsleven, die bijzonder zinvol kunnen zijn voor zorg & welzijn. Dit is het eerste deel van een tweedelig artikel vol met tips.

————————————————————————————————————

Deel 1: Meer creativiteit in de zorg start hier…

Als leider of manager kun je niet vertrouwen op ideeën die in het verleden succesvol waren. De zorg kampt met uitdagingen die iedere dag weer nieuwe ideeën vereisen. Die oplossingen moet je niet allemaal zelf willen bedenken. Daarvoor heb je een team. Het onderscheidend vermogen van een leidinggevende zit ‘m niet in de mate waarin je zelf in staat bent vernieuwende ideeën te bedenken, maar wordt bepaald door de mate waarin jij het creatief potentieel van je team weet aan te boren. Niemand wil zich nog omringen met medewerkers die jouw ideeën napraten. Moedig ze, in plaats daarvan, aan om samen met jou verse ideeën en innovatieve oplossingen op tafel te leggen.

Creativiteit stimuleren in een team vraagt van leiders wat elke andere managementuitdaging ook vraagt; creativiteit. Een goede leidinggevende kan niet zonder. Sterker nog, volgens het World Economic Forum is het de top 3 belangrijkste vaardigheid voor managers (en medewerkers). Dus creativiteit start bij jou.

Geef niet je team de opdracht om outside-the-box te denken om vervolgens zelf achterover te gaan zitten. Ga zelf ook DOEN en geef het goede voorbeeld.

Drang naar vooruitgang

Geef niet je team de opdracht om outside-the-box te denken om vervolgens zelf achterover te gaan zitten. Ga zelf ook dóen en geef het goede voorbeeld. Zorg dat je toegankelijk bent voor medewerkers. Experimenteer samen met het team, faal, leer, sta op en ga door. Inspireer je team met jouw ambities, de drang om vooruitgang te realiseren, en werk samen aan collectieve nieuwsgierigheid en ‘creative confidence’.

Stimuleer creatief zelfvertrouwen

Creative confidence draait om het vertrouwen van medewerkers in eigen creativiteit. Tom en David Kelly schreven er een boek over met gelijknamige titel, een echte aanrader. Veel mensen geloven niet dat ze creatief zijn. Of zijn bang voor afwijzing van hun ideeën. Het gaat om de moed om gedachten te delen, te experimenteren en te falen. Als leidinggevende is het de kunst om mensen met een fixed mindset of een laag creatief zelfvertrouwen in beweging te krijgen.

Om creativiteit in beweging te krijgen hebben medewerkers tijd en ruimte nodig. Een hoge werkdruk en strakke deadlines zijn killing. Natuurlijk moet er gepresenteerd worden en is resultaat belangrijk, maar medewerkers de ruimte geven om hun hersenen te laten ontspannen is minstens zo belangrijk. In stand-by stand creëren hersenen namelijk nieuwe verbindingen, wat leidt tot de beste ideeën en oplossingen. Een rondje lopen, even mediteren of een potje poolen doen wonderen.

Geef creativiteit de kans om te ontwikkelen

Om echt vernieuwende ideeën te kunnen genereren is het zinvol om creativiteit te trainen. Dat doe je niet in één dag. Dat vergt tijd, net zoals een spier tijd en training nodig heeft om krachtig te worden. Als leidinggevende is het daarom belangrijk dat je medewerkers de kans geeft om creativiteit te ontwikkelen. Faciliteer training van creatieve denktechnieken, stimuleer effectieve brainstorms en leidt intern mensen op tot creatief coach of facilitator om het creatief proces te activeren en in goede banen te leiden.

There is no such thing as an uncreative person. At most, there are people that don’t try to be creative. Rebecca Shambaugh

Voorkom dat medewerkers ingesloten raken door procedures

Weinig bewegingsruimte hebben door vastomlijnde taken en werkzaamheden is, naast tijdsdruk, de allergrootste creativity killer. De zo-doen-wij-dat-hier mentaliteit biedt weinig flexibiliteit en ruimte voor eigen invulling. Als je merkt dat een team creatief wordt geblokkeerd, is de eerste stap om te onderzoeken of dat ligt aan bureaucratische of beleidsmatige beperkingen.

Doorbreek routines en kijk samen met het team of er binnen hun werkzaamheden ruimte gecreëerd kan worden voor eigen creativiteit.

Weinig bewegingsruimte hebben door vastomlijnde taken en werkzaamheden is, naast tijdsdruk, de allergrootste creativity killer.

Stimuleer teamdiversiteit

Is er binnen jouw team of zorginstelling sprake van eilandjes of verzuiling? Of bestaat jouw team uit veel gelijksoortige mensen, dan is er werk voor je aan de winkel. Creativiteit gedijt bij diversiteit. Gelijksoortige medewerkers, met gelijksoortige taken, zorgen voor dito ideeën. Er ontstaat pas vuurwerk als je medewerkers van verschillende afdelingen, achtergronden, expertises en rollen met elkaar laat brainstormen. Diversiteit zorgt voor nieuwe invalshoeken. Dus geef anderen ook eens de kans om mee te denken over en input te leveren voor uitdagingen binnen jouw afdeling. 

Start het nieuwe jaar met een creatieve blik en zorg voor vernieuwing, verbetering en innovatie binnen jouw team of organisatie. Doe mee aan de Masterclass Creatief Leiderschap!

Inspiratiebronnen

Boek | Creativiteit Hoe? Zo! | Igor Byttebier

Boek | Creative confidence | Tom Kelly & David Kelly

Artikel | How to Unlock Your Team’s Creativity | Rebecca Shambaugh | Harvard Business Review

Artikel | Zo maak je je medewerkers creatiever en innovatiever | Bjorn Cocquyt | MT.nl

Fotobron | rawpixel.com

Gustaaf vindt dat de outsider-onderzoekers zich goed lijken te hebben ingevoegd in de bestaande verhoudingen, zonder die al te veel te verstoren. Hem valt op dat ze vooral focussen op de uitvoerende professionals en de ondersteunende structuren, en dat de meesten weinig directe aandacht hebben voor de hoofdpersoon. Hoe kan dat?

Contact maken met de hoofdpersonen, meer inzicht krijgen in hun leven en ervaringen, is de kern van dit project. Dat is voor iedereen duidelijk. En toch blijkt nu de vraag te spelen wat dit concreet betekent. Diverse outsider-onderzoekers hebben aangegeven dat zij er niet op uit zijn om in hun casus fysiek dichterbij de hoofdpersoon te komen. En ook niet iedereen is expliciet op zoek naar de perspectieven van verwanten en andere niet-professionele betrokkenen.

Tijdens de bijeenkomst toonden de outsider-onderzoekers zich vooral cognitief, analytisch en reflectief toen ze over hun ervaringen praatten – en allerminst van hun stuk gebracht of geëmotioneerd. Hebben ze zich minder laten raken dan wij hadden verwacht of gehoopt? Komt dit misschien doordat zij nog weinig indrukken hebben opgedaan in contact met de hoofdpersonen, afwijkend van die van de andere betrokkenen bij de casus? In hoeverre worden ze door de zorgprofessionals actief bij hen weggehouden, en in hoeverre proberen ze hier tegenin te gaan? En, zoals collega-onderzoeker Alistair ons vraagt: wakkeren wij die cognitieve, analytische en reflectieve aanpak niet ook aan, gezien onze eigen academische vorming, de opzet van de bijeenkomst (elkaar kritisch bevragen) en de verslagen die de outsider-onderzoekers moeten schrijven over hun observaties?

Gustaaf stelt voor om de outsider-onderzoekers op te dragen om zich expliciet tot de hoofdpersoon te gaan verhouden, en zo te gaan proberen meer beeld te krijgen van diens leven. Wij vinden dat we daarin mogen sturen. Dus dat gaan we doen. De vraag blijft natuurlijk hoe het komt dat deze oproep nodig is. En: wat zegt het schijnbaar vanzelfsprekende in stand houden van de afstand tussen de meeste outsider-onderzoekers en de hoofdpersonen en hun verwanten eigenlijk over de verhouding tussen complexe zorgsettingen en de rest van onze samenleving?

Meer weten over project WAVE? Bekijk de website.

In de zorg wordt veel gesproken over big data. Het lijkt vanzelfsprekend, maar waar hebben we het eigenlijk over?  Wat betekent het als data veel meer invloed gaat hebben op de inrichting van zorgprocessen. In deze blog werk ik het uit aan de hand van waardegedreven zorg.

In het model van ‘waardegedreven zorg’ wordt aangegeven dat het doel van zorgprocessen is om waarde te creëren voor belanghebbenden, in de eerste plaats de patiënt. Porter beschrijft dit proces vanuit de gezondheidszorg. Waardegedreven zorg gaat uit van het totale zorgproces: keukentafelgesprek, interventies, nazorg en resultaat.

Data maakt inzicht in resultaten mogelijk

Porter koppelt de prestatie die de gezondheidszorg moet leveren daarmee aan de uitkomsten voor de patiënten en relateert ze aan de feitelijk gemaakte kosten (Porter en Teisberg, 2006). Waarde wordt bepaald door de specifieke situatie van een cliënt gedurende de volledige keten van hulp en ondersteuning als vertrekpunt te nemen: van monitoring, preventie en hulp tot en met begeleiding na afloop van de hulpverlening. Daarbij staat het meten en de uitwerking van de resultaten ervan centraal.

Alleen door resultaten te meten en de kosten ervan op basis van een zorgketen in beeld te hebben worden de juiste investeringen gedaan. Nieuwe regelgeving betekent daarom iedere keer weer het risico dat kosten gemaakt worden die niet meetbaar bijdragen aan het creëren van waarde voor de patiënt. Het gaat steeds om het belonen van resultaten. Dit vergt uiteraard data om te bepalen of de resultaten behaald zijn.

Verbetering zorgproces

Voor zorgorganisaties geldt daarom steeds meer dat ze het belang en de toegevoegde waarde van data meer gaan inzien. Op basis van data wordt empirisch onderbouwd hoe de primaire processen in de eigen organisatie kunnen worden verbeterd. Door de beschikbaarheid van informatie krijgen organisaties meer en sneller zicht in de effecten van het handelen van professionals.

Het gaat hierbij om de ontwikkeling naar transparante kwaliteitscriteria, met eenduidig gedefinieerde best practice uitkomsten per medische aandoening. Deze uitkomsten zullen de komende jaren steeds meer en beter beschikbaar komen. Door het op grote schaal verzamelen van data vindt er beïnvloeding plaats op kwaliteit en vaak ook op kosten.

Werken vanuit data houdt in dat de organisatie ingericht wordt om eenduidig te registreren in de werksystemen. Want dat leidt tot datakwaliteit. Maar ook dat data eenduidig worden geanalyseerd, met gebruik van juiste definities en prestatie-indicatoren. En dat op basis van deze analyses vervolgens de juiste sturende activiteiten worden uitgevoerd.

Tips

• Invoering van datagedreven werken verruimt de mogelijkheden van professionals
• Invoering van waardegedreven zorg vergemakkelijkt de nadruk op kwaliteit en kosteneffectiviteit

Jeninga, A. en H. Woldendorp. (2019). Dit is waardegedreven zorg. Veranderen vanuit systemisch perspectief. Amsterdam: SWP

Porter, M.E. en E.O. Tisberg. (2006). Redefining health care. Creating value-based competition on results. Boston: Harvard Business School Press

Woldendorp, H. en J. Hoekman. (2019). De weerbarstige praktijk. Een evolutietheorie van het sociaal domein. Amsterdam: SWP

Brainstormen zoals het bedoeld is

Brainstormen is een creativiteitstechniek (uitgevonden in 1953 door Alex Faikney Osborn) met als doel: snel, veel nieuwe ideeën over een bepaald onderwerp of vraagstuk te genereren. Een goede brainstormsessie kenmerkt zich door het uitstellen van het waardeoordeel over de geopperde ideeën totdat alle ideeën zijn opgesomd. (Bron: Wiki)

Brainstorming = using the brain to storm a problem — and do so in commando fashion, with each stormer attacking the same objective.

Alex Faikney Osborn – Uitvinder van de brainstorm

Een goede brainstorm bestaat uit 4 fasen:

1. Startfase
Een brainstorm start met het formuleren van een centrale vraag of probleemstelling en een doel. Het moet voor iedereen glashelder zijn waarom en waarover er gebrainstormd gaat worden. Bepaal dit bij aanvang samen en noteer het op een whiteboard of flipover. Zorg ervoor dat de centrale vraag kort, eenvoudig en SMART is.

2. Ideegeneratie-fase (divergeren)
Bedenk met elkaar in 20 tot 60 minuten zoveel mogelijk ideeën. Hanteer hiervoor de volgende spelregels. Noteer elk idee op een Post-It.

• Stel je oordeel uit; alle ideeën zijn goed en worden opgeschreven
• Focus op kwantiteit; hoe meer ideeën, hoe beter
• Lift mee; denk door op ideeën van anderen
• Denk outside-the-box; stimuleer opvallende, vreemde en vooral nieuwe ideeën!

3. Ideeselectie-fase (convergeren)
Hang alle ideeën aan de muur en bewonder het resultaat. Groepeer vergelijkbare ideeën en hang ze bij elkaar. Elke deelnemer selecteert (zonder overleg) zijn top 5 van ‘beste’ ideeën. Focus bij deze stap op het oplossen van het geformuleerde doel (en niet specifiek op uitvoerbaarheid). Hang de geselecteerde ideeën apart.

Selectie-matrix

Verdeel samen de geselecteerde ideeën over een selectie-matrix. Beoordeel ze op originaliteit en realiseerbaarheid. Je kan daarvoor bijvoorbeeld onderstaande COCD Box gebruiken.

4. Opvolgfase: uitwerken van ideeën
Nadat je met elkaar een selectie gemaakt hebt, is het tijd om duidelijk afspraken te maken over de opvolging. Want.., ideeën zijn pas waardevol als ze worden gerealiseerd. Wat zijn de vervolgstappen? Wie is verantwoordelijk? Wanneer volgt er een terugkoppeling?Als alle acties duidelijk zijn, plan dan alvast een datum voor het volgende overleg. Sluit af met een evaluatie en je brainstormsessie is compleet!

Ingrediënten voor succes

Teamsamenstelling

Een brainstormteam bestaat maximaal uit 15 mensen. De samenstelling is van grote invloed op het succes van de brainstormsessie. Probeer een vaste groepssamenstelling te vermijden (bijvoorbeeld altijd hetzelfde marketingteam), maar zorg voor diversiteit. Mensen met een andere achtergrond hebben een andere kijk op zaken. Dat werkt verfrissend en zorgt voor originelere ideeën.

Het is belangrijk de juiste stakeholders aan te haken: de experts, de opdrachtgever, de klant, een creatieve wildcard en de facilitator. De facilitator begeleidt het groepsproces. Hij/zij is geen deel van de groep, maar werkt als katalysator en bekommert zich niet om de inhoud, maar om de vorm. Voor hiërarchie is in een brainstormsessie geen ruimte. Iedereen is gelijk aan elkaar, tenzij je besluit iemand de rol van de beslisser toe te wijzen.

Ideemakers en -krakers

De ideegeneratie-fase, ook wel divergentiefase genoemd, heeft als doel zoveel mogelijk ideeën te bedenken en verzamelen. Hoe gekker, hoe beter. Het beoordelen van ideeën is in deze fase niet toegestaan. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Onbewust geven we ideeën direct een sticker: niet haalbaar, niet origineel, te ingewikkeld, te duur, etc. Download daarom de ideemakers en -krakers. Plak deze op de muur of leg ze op tafel. Het maakt je bewust van je gedrag en helpt je met het uitstellen van je oordeel.

Vooronderzoek

Om al brainstormend een goede oplossing te vinden voor het centrale vraagstuk, moet deze wel glashelder zijn. Dat doe je door vooronderzoek te doen. Verzamel data, achtergrondinformatie, verhalen, ervaringen. Blijf vragen stellen en daag aannames uit. Pas wanneer het vooronderzoek compleet is en alle info gedeeld is met de groep, kun je aan de slag.

Groep versus individu Betere ideeën bedenken? Doe je dat alleen of in een groep? Ervaring leert dat juist de combinatie krachtig is. Laat het team voorafgaand aan de brainstormsessie al eens over het probleem nadenken. De individuele voorbereiding zorgt voor betere input. Ook tijdens de brainstormsessie is het zinvol om af te wisselen tussen ideegeneratie in teamvorm, kleinere groepjes en het individu.

Slaap er een nachtje over Goede ideeën hebben vaak even tijd nodig om zich te ontwikkelen. Op basis van de informatie die je overdag verzamelt, kan ’s avonds een goed idee ontstaan. Dat komt omdat onze hersenen na werktijd minder gefocust zijn (rust krijgen) en juist dan nieuwe verbindingen maken. Dus…., heb je de mogelijkheid? Verdeel dan je brainstormsessie over twee dagen en vraag deelnemers tussen de sessies ideeën te genereren.

Creatieve ruimte Het zal je verbazen hoeveel invloed een omgeving heeft op je creatief vermogen. Als je geprikkeld wordt of geïnspireerd raakt door de ruimte waarin je brainstormt, verbetert dat creativiteit. Een saaie vergaderzaal leidt dus tot weinig vernieuwende ideeën.

Waaraan moet een goede creatieve ruimte dan wel voldoen?

• Veel licht, ruimte en frisse lucht.
• Whiteboard en flipovers. Voor het maken van tekeningen en aantekeningen.
• Open muren voor het opplakken van aantekeningen, post-its, foto’s, analyses, etc.
• Lichte meubels die gemakkelijk verplaatst kunnen worden voor overleg of activiteiten.
• Verschillende zones waar je kunt brainstormen, creëren, experimenten en reflecteren.
• Breng materialen en tools mee om ideeën uit te werken tot prototypen.
• Aanwezigheid van post-it’s, stiften, papier, tape, pennen/potloden en een kookwekker.
• Buiten brainstormen kan ook! Het is aangetoond dat divergeren (ideeën genereren) het beste werkt als je buiten een rondje loopt in plaats van op kantoor te zitten.

Start het nieuwe jaar met een creatieve blik en zorg voor vernieuwing, verbetering en innovatie binnen jouw team of organisatie. Doe mee aan de Masterclass Creatief Leiderschap!

Inspiratiebronnen

Artikel | Van veel ideeën naar een topidee door Koen De Vos | Brainstorm.com

Boek | Brainstormen | Koen de Vos

Artikel | 11 Ways to Get the Best Brainstorming Results | Linda Naiman | Creativity at work

Artikel | Brainstormen: 5 hulpmiddelen voor creativiteit & een open blik door Floor Hickmann | Frankwatching

Video | Brainstorming Techniques to Create New Innovative Ideas | Spouts | YouTube

Fotobron | rawpixel.com

Regionale invulling van de zorg

Het gaat erom dat naast de betrokken zorgorganisaties en zorgprofessionals ook zorgverzekeraars, zorgkantoren en gemeenten samen de verantwoordelijkheid nemen voor de gezondheidszorg in een regio. Daarbij moeten zij aanspreekbaar zijn en regelen dat het aanbod de stijgende zorgvraag aankan. Het probleem is dat organisatiebelangen een regiomodel in de weg staan. Als de consequentie namelijk is dat de ene organisatie groeit en de andere krimpt leidt dat tot bestuurlijke afwegingen om kritisch naar die regionale samenwerking te kijken.

In mijn praktijk als organisatieadviseur zag ik vaak dat krimp voor organisaties moeilijk te hanteren is. De vraag is dan of een structuurdiscussie bijdraagt aan de noodzakelijke vernieuwing.

Essentie is dat je de juiste zorg krijgt op de juiste plek door de juiste professional. Onze aanpak vanuit CuraeVitel Balie is daarop gericht. Het gaat er ons om dat netwerken worden vormgegeven rondom kwetsbare ouderen. Afhankelijk van de situatie van deze cliënten ontstaat er een kring van zorgprofessionals en mantelzorgers rondom de kwetsbare oudere. Door zorgprofessionals digitaal te faciliteren bij hun werkomgeving ontstaat er ruimte voor vernieuwing op professioneel niveau.

Digitale infrastructuur

Een goedwerkende, onderliggende digitale infrastructuur is daarom een voorwaarde voor effectieve en efficiënte samenwerking in een regio met behoud van kwaliteit van zorg. Door de toepassing van platformtechnologie kun je digitale en fysieke netwerken op lokaal, regionaal en  nationaal niveau creëren. Het gaat dan niet alleen om netwerken rondom de patiënt, maar ook om netwerken tussen zorgprofessionals zowel binnen als buiten de muren van het zorgorganisaties.

Wat dan nodig is, is sturing van de zorg (meten, managen en bekostigen van de zorg) en integratie van de zorg (volledig geïntegreerde ketenzorg), notie van systeembenadering, financiering en transparantie met betrekking tot kosten en innovaties op het gebied van hoe zorg is georganiseerd en hoe deze wordt geleverd.

Ga werken aan persoonlijke zorgnetwerken

Een persoonlijk zorgnetwerk omvat alle professionele zorg- en hulpverleners die betrokken zijn bij de zorg en ondersteuning aan een cliënt, de cliënt zelf en de mantelzorg of informele zorg. De grootte en samenstelling van een zorgnetwerk verschilt per cliënt. Technologie speelt hierin een belangrijke rol: door op nieuwe manieren gebruik te maken van kennis en data, en door patiënten te monitoren en (op afstand) zorg te leveren, ontstaan nieuwe kansen en mogelijkheden voor cliënten. Innovaties betreffen nieuwe methodes, nieuwe faciliteiten, nieuwe organisatiestructuren, nieuwe processen en nieuwe samenwerkingsvormen tussen zorgaanbieders.

Om de innovaties in de zorg verder vorm te geven zijn daarom nieuwe creatieve landelijke netwerken dichtbij de patiënt en zorgverlener essentieel.

Tips

• Werken met platformtechnologie maakt regionaal werken eenvoudig mogelijk.
• Professionals zorgen voor juiste zorg op de juiste plek: communicatie verloopt via een platform (en niet via overleg tussen organisaties).

Literatuur

Jeninga, A. en H. Woldendorp. (2019). Dit is waardegedreven zorg. Veranderen vanuit systemisch perspectief. Amsterdam: SWP

Is het misschien tijd om iets geheel anders te proberen?

Is het misschien tijd om de kennis en vaardigheden van buitenstaanders te leren benutten? Om die vraag te onderzoeken vormden het Centrum voor Consulatie en Expertise samen met VUmc Metamedica, de Universiteit voor Humanistiek, zeven zorgaanbieders, opleidingen Social Work en Verpleegkunde en de AVG-opleiding een driejarig samenwerkingsverband.

Verdeeld over zeven zorgaanbieders starten er veertien mensen zonder ervaring in de zorg – maar met relevante kennis en ervaring op andere levensgebieden – als outsider-onderzoeker. Zij lopen twee jaar lang een halve dag per week mee in een casus rondom één hoofdpersoon met moeilijk verstaanbaar gedrag. Zij verbinden zich aan de situatie en de betrokkenen door langdurig te observeren en mee te doen. En als ze daartoe gelegenheid zien, zullen zij ook hun eigen zienswijze en ideeën inbrengen. Gedurende het gehele proces brengen zij over hun observaties en ervaringen verslag uit aan de hoofdonderzoekers. Bij de 14 casussen worden waar mogelijk ook zorgprofessionals-in-opleiding betrokken. 

De grote vraag is natuurlijk: wat gaat deze langdurige samenwerking en uitwisseling tussen in- en outsiders opleveren? Zal er iets van de kennis en vaardigheden van de outsider-onderzoekers ingeweven worden in de casus, waardoor de kwaliteit van leven van de veertien hoofdpersonen zal verbeteren? En hoe kunnen we hetgeen we van project WAVE leren benutten in andere zorgsettingen en in het onderwijs? Hoewel we niet weten wat er zal gaan gebeuren, hopen we dat de manier van kijken, naïeve vragen en langdurige betrokkenheid van de outsider-onderzoekers zal zorgen voor meer interacties en interpretaties gebaseerd op interpersoonlijke intuïtieve, impliciete, emotionele en morele kennis.

Veranderen, verbeteren, vernieuwen en innoveren. Het staat bovenaan de verlanglijst van veel zorginstellingen en dat is maar goed ook, want wie wil voldoen aan de behoeften van morgen, moet continu innoveren.

Innovatie start met creativiteit

De vraag is alleen: waar start je? Bij het ministerie? De sector? Het bestuur? Het MT? Wat mij betreft is het antwoord: de medewerkers. Personeel werkzaam in zorg en welzijn is creatief. Geen twijfel over mogelijk. Hoe anders kunnen we in Nederland kwalitatief zo’n goede zorg bieden? Wanneer je het creatief potentieel intern gestimuleerd en gefaciliteerd wordt, kunnen medewerkers hun creatief vermogen inzetten voor het bedenken en ontwikkelen van de meest briljante verbeteringen of zelfs innovaties. Bottum-up innovation heet dat!

Zoals vaak gedacht wordt, betekent creativiteit niet per se dat je goed bent in tekenen, schilderen of muziek maken. Creativiteit is het vermogen om waardevolle ideeën te bedenken en te realiseren. Het is de kunst van het doorbreken van patronen en het leggen van nieuwe verbindingen (Edward de Bono). Je hebt het in je dagelijks werk nodig voor het oplossen van problemen, het vinden van verbeteringen en het realiseren van innovaties.

Denken in hokjes

Veel mensen denken dat creativiteit een talent is waar je wel of niet over beschikt. Mensen plaatsen zichzelf daarmee in het hokje: wel creatief of niet creatief. Maar in werkelijkheid is creativiteit geen talent, maar een vaardigheid waar ieder mens mee geboren wordt. Iedereen kan leren om creatief te denken. Het is niet anders dan het leren van een vak of een sport.

De mate waarin je als volwassene creatief bent, is afhankelijk van de mate waarin je deze vaardigheid tijdens je leven ontwikkelt. Vanaf het moment van geboorte, wordt creativiteit namelijk afgeleerd door onze omgeving.

Waar een vijfjarig kind nog 98% creativiteit bezit, is dat bij tienjarigen 30%, bij vijftienjarigen 12% en bij volwassen slechts 2%. (Onderzoek prof. George Land)

Creativiteit creëert kansen

Innovatie en vernieuwing gaat niet alleen om grote, gedurfde ideeën, maar ook om vonken; kleine dagelijkse verbeteringen die het leven van medewerkers en leerlingen beter maakt.

Door het creatief potentieel van medewerkers te activeren ontstaan waanzinnig mooie kansen voor organisaties. Want het zijn juist de medewerkers die de zorginstelling, de patiënten/cliënten en de zorgwerkzaamheden het beste kennen.

Laat het spotten van kansen dus niet alleen over aan leidinggevenden, maar ook aan het zorgpersoneel, de artsen, onderzoekers, beleidsmedewerkers en het ondersteunend personeel.

Technieken om creativiteit te ontwikkelen

Er zijn wel honderd verschillende manieren en technieken om creatief vermogen te ontwikkelen, zowel bij jezelf als in je team. Het vergt alleen tijd en oefening om ze onder de knie te krijgen, omdat je vaste denkpatronen moet doorbreken. Gun jezelf tijd om te bouwen aan nieuwe (creatievere) denkpatronen, wie weet word jij ook een geniale ideeënmachine.

(zie onderaan deze bijdrage een link naar een artikel met tips en tricks)

Bouw aan een creatieve organisatiecultuur

Als jouw doel is om een creatieve en innovatieve organisatiecultuur te creëren waarbinnen continu geïnnoveerd wordt, dan zijn vier factoren van belang:

1. Bewustzijn – activeren van creativiteit

Het is belangrijk dat medewerkers zich ervan bewust worden dat creativiteit geen talent is, maar een vaardigheid die men kan trainen. Iedereen kan getransformeerd worden in een geniale ideeënmachine, zolang medewerkers maar gestimuleerd worden om hun eigen creativiteit te activeren.

2. Kennis – van creativiteit naar idee

Er zijn wel 100 verschillende creatieve denktechnieken die toegepast kunnen worden, als individu en als team, om tot goede ideeën te komen. Het leren toepassen van een aantal van deze technieken zorgt ervoor dat medewerkers sneller en kwalitatief betere ideeën en oplossingen bedenken.

3. Methode – van idee naar innovatie

Een goed idee dat niet wordt uitgevoerd, is weinig waard. Om daadwerkelijk te innoveren moeten de handen uit de mouwen worden gestoken. Dat kan bijvoorbeeld door het toepassen van een innovatiemethode die er stapsgewijs voor zorgt dat goede ideeën ook worden uitgevoerd. Denk aan methoden als Agile, Design Thinking, Design sprints en Lean.

4. Omgeving – innovatie als constante

Wie creativiteit en innovatiekracht wil activeren, moet het ook faciliteren. In hoeverre is creativiteit en innovatie onderdeel van de organisatiecultuur? Mogen medewerkers meedenken, experimenteren en fouten maken? Hoe anticiperen leidinggevenden op deze onderwerpen? Roept de werkomgeving wel creativiteit op? Allemaal omgevingsfactoren die van belang zijn voor de verbetering van de innovatiekracht.

Bijkomende effecten van creativiteit

Door creativiteit en innovatie onderdeel te maken van de organisatiecultuur, wordt er niet meer incidenteel, maar continue geïnnoveerd. Dat maakt jouw organisatie wendbaar en toekomstbestendig.

Creatieve medewerkers hebben een flexibele mindset, staan meer open voor verandering. En als laatste, teams die bevoegd zijn om hun creativiteit uit te oefenen zijn doelgericht, betrokken en beschikken over meer resultaatkracht. Genoeg redenen dus om eens na te denken over het belang van creativiteit in jouw organisatie.

Als je deze bijdrage interessant vond, dan spreekt deze over zes misvattingen over innovatie je wellicht ook aan.

Start het nieuwe jaar met een creatieve blik en zorg voor vernieuwing, verbetering en innovatie binnen jouw team of organisatie. Doe mee aan de Masterclass Creatief Leiderschap!

Inspiratiebronnen gebruikt voor dit artikel:

Boek | Creative Confidence | Tom Kelly & David Kelly

Boek | Creativiteit Hoe? Zo! | Igor Byttebier

Boek | The Progress Principle: Using Small Wins to Ignite Joy, Engagement, and Creativity at Work |  Professor Teresa M. Amabile

Boek | The Progress Principle: Using Small Wins to Ignite Joy, Engagement, and Creativity at Work |  Professor Teresa M. Amabile

Boek| Serious Creativity | Professor Edward de Bono

Over werk-privébalans, fietsen en Wie is de mol

Vrolijk stapt Regina van haar fiets en verwelkomt me bij verpleeghuis ‘Het Maanderzand’ in Ede. Ze heeft net haar kinderen naar school gebracht en start straks om 9 uur met haar dienst als verzorgende IG. Ja, pas om 9 uur. Dat is een van de dingen die ze zo waardeert aan haar werkgever: er wordt rekening gehouden met haar werk-privébalans. Anders had ze het thuis, met een groot gezin, niet kunnen bolwerken.

Direct valt ze haar collega’s bij die druk zijn met de ADL; algemeen dagelijkse levensverrichtingen, in goed Nederlands. De bewoners worden wakker gemaakt, geholpen met wassen, aankleden en krijgen hun ontbijt. Een potentieel stressmoment van de dienst. Want het kan zomaar zijn dat een bewoner extra aandacht nodig heeft, waardoor de planning uitloopt. Wat weer effect heeft op de dagbesteding waar de bewoners op tijd willen zijn.

Regina vindt het fijn dat ze aan het begin van haar dienst direct van toegevoegde waarde kan zijn voor haar collega’s. Op haar tablet ziet ze welke bewoners nog hulp nodig hebben. Ze gaat op pad naar het eerste appartement.

Meneer, ‘zeg maar Frits’, is al wakker. Hij is herstellende van een longontsteking, maar voelt zich alweer prima. Hij beantwoordt Regina’s vragen opgewekt: ‘graag die zwarte broek aan vandaag. Met dat lila overhemd. Dankjewel. Hoe is het weer vandaag?’. Terwijl ze doorkletsen, zie ik Regina flink doorwerken. Behendig trekt ze zijn steunkousen aan en stelt hem voor hem met de tillift naar de stoel te brengen: ‘nog maar even niet zelf lopen hè, Frits?’. Hij moet er hard om lachen. Geef hem die lift maar. En daar zweeft hij van bed naar stoel, ondersteund door het grote apparaat.

In zijn stoel krijgt hij een scheerbeurt van Regina: ‘ik vind dat leuk om te doen en ook belangrijk. De mensen moeten er gewoon verzorgd uit blijven zien. Ik let altijd op de kleine haartjes bij de kin, want die kun je makkelijk vergeten. Ook bij vrouwen controleer ik het altijd even. Dat zou ik later zelf ook willen.’

We laten hem alleen met een ontbijtje. Voor het weggaan wast Regina uitgebreid haar handen: ‘We moeten zorgvuldige werken volgens de protocollen. Anders heb je hier zó een virus ronddwalen, die je ook nog naar huis mee kan nemen. In de snelheid vergeten sommigen hun handen goed te wassen.’ Ze heeft daarom het initiatief genomen om de handhygiëne in het team te stimuleren, met het spel ‘Wie is de mol’. Alle collega’s mogen raden wie de mol is met slechte handhygiëne. ‘Je moet die collega er dan op aanspreken en zo kun je het spel winnen. Direct dus ook goed voor het leren van feedback geven!’, lacht ze.

Ik merk het al: dit is een daadkrachtige, bevlogen vrouw, die niet op haar mondje gevallen is. Een verzorgende in hart en nieren. Niet gek dat ze voor beroepsvereniging V&VN ambassadeur van verzorgenden is geworden.

Maar de praktijk gaat ook door. Regina overlegt met haar collega en bepalen samen de volgorde van bewoners, onder ander op basis van de geplande dagbesteding. Regina laat iedere bewoner eerst naar het toilet gaan of ze verschoont de katheter: ‘het zou efficiënter zijn als ik eerst andere handelingen zou uitvoeren. Maar die mensen moeten toch gewoon even plassen na een nacht!’.

De katheters worden verrassend slim aan het been vastgemaakt. Met een broek erover valt het niet op. Even later laat ze me de ruimte zien met al het incontinentiemateriaal. Het maakt me pijnlijk duidelijk welke ongemakken je krijgt als je ouder wordt. Alle schroom moet je laten varen. En vertrouwen op liefdevolle aandacht van een verzorgende als Regina, die je helpt schoon te blijven en een waardig leven te blijven leiden. Die je nog even wat privacy geeft door in de kamer te wachten als je op het toilet zit.

Als ik me omdraai zie ik Regina in een knalgeel hesje met de tekst ‘Niet storen! Medicatieronde’. Ik houd me stil, zodat zij alle medicijnen gereed kan maken voor de bewoners. Lezen, pakken, controleren, uitpakken, in een bakje, controleren, opruimen en het appartement van de bewoner in. Bij sommigen blijft ze even staan kijken; ‘die willen het nog weleens vergeten in te nemen, dus ik wacht tot de pillen zijn doorgeslikt’. Daarna vinkt ze de medicatie af op de lijst.

Onderweg komen we vrolijke Frits tegen. Die is lekker aan het fietsen, virtueel, ‘door heel Europa!’, lacht hij. Hij herkent me en vindt het maar wat leuk dat ik even aandacht heb voor zijn fietsavonturen. We lachen om de route die dwars door winkelstraten gaat, scheurend langs winkelend publiek en dan ineens door de bergen. Hij vindt het prachtig en trapt lekker door.

In de teamkamer neemt Regina plaats aan tafel. ‘Zo, dan kunnen we nu even zitten! Iedereen is bij de dagbesteding of heeft bezoek. Nu is het afwachten of er wordt gebeld door een bewoner. En anders kan ik rapportages bijwerken’, vertelt ze. Ik ben stiekem opgelucht dat ik kan zitten. We hebben al flink wat kilometers in de benen en dat ben ik niet gewend.

Vijf minuten duurt onze rust. Een bewoonster is gevallen in de badkamer. Met een sprintje gaan Regina en haar collega erop af. ‘Hoe voelt u zich mevrouw? Heeft u ergens pijn? Hoe is het gebeurd? Nee, blijf nog maar even zitten. Bent u duizelig?’, diverse checkvragen aan de vrouw die stilletjes huilt. Regina en haar collega overleggen snel met elkaar. Ze doen wat testjes of het een gebroken heup kan zijn. Behendig tillen ze haar op bed en stellen haar gerust. Ik zie de protocollen ondertussen in hun hoofden ratelen. Geruststellen, huisarts bellen, familie informeren, pijnstilling geven.

Als mevrouw weer rustig is, geef ik Regina en haar collega het compliment dat dit er uit zag als echt teamwerk. Perfect op elkaar ingespeeld en samen gezorgd voor de vrouw. Ze glunderen: ‘ja, dat klopt. Dit ging echt goed!’, beamen beiden. Regina is zichtbaar op haar plek als verzorgende. Ze heeft voor zichzelf een mooie balans gevonden tussen daadkrachtige en aandachtsvolle zorg. Ik zie de dankbaarheid bij de bewoners. En daarmee gaat Regina aan het eind van haar dienst weer net zo vrolijk naar huis als dat ze deze ochtend aan kwam fietsen.

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Regina Vlot – van Keulen. Alle genoemde en afgebeelde personen zijn met toestemming. Bij deze wil ik Regina, haar collega’s en de bewoners van Het Maanderzand, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat dan je reactie onderaan de pagina achter, of neem contact op met Eveline.

En dan nog dit…

Project ‘Werkgeluk in de Zorg’

Eveline Bouwman is eigenaar van Factor G, organisatiepsycholoog en werkgelukdeskundige. Ze nam het initiatief voor ‘Werkgeluk in de Zorg’, om met eigen ogen te zien waarom het zo gaaf is te werken in de zorg. Waarvoor al die professionals iedere dag hun bed uit komen en waar zij betekenis uit halen. Haar ervaringen deelt Eveline in blogs. Om te laten zien dat werken in de zorg niet alleen maar gaat over capaciteitsgebrek en rapporteren.

Verzorgende IG
De verzorgende individuele gezondheidszorg ondersteunt bewoners tijdens de verzorging op de vlakken waarop deze dat zelf niet kunnen. De verzorgende stelt hiervoor een zorgplan op en voert dat uit. In Nederland zijn ruim 145.000 verzorgenden werkzaam. Samen met verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten vormen zij de grootste beroepsgroep van Nederland.

Voor zorgorganisaties wordt het steeds belangrijker hun digitale dienstverlening aan te passen aan de wensen en behoeften van cliënten. De digitale wereld maakt het voor cliënten steeds gemakkelijker om zelf beslissingen te nemen hoe te handelen als sprake is van een beperking. Relevante gezondheidsinformatie wordt steeds meer beschikbaar.  

De kenmerken van digitale transformatie

De digitale transformatie kent de volgende kenmerken: doelmatiger maken van werkprocessen, realiseren van waardevermeerdering en ontwikkeling van nieuwe verdienmodellen om de klant (cliënt) nog tevredener te stellen.

Data is in een zorgorganisatie vaak verspreid aanwezig. Daarom is aandacht nodig voor de structuur, toegankelijkheid en relevantie van die data. Dataverzameling is nodig om te komen tot kosteneffectieve vormen van zorginzet. Dit werkt alleen als de zorgprofessionals en de cliënten bij de ontwikkeling worden betrokken. 

Wie is verantwoordelijk voor de digitale strategie?

Een digitale strategie is daarmee niet alleen een zaak van het management, maar ook van professionals, cliënten en mantelzorgers. Daarbij is het essentieel rekening te houden met (het ontbreken van) de digitale van die drie groepen. Het gaat dus niet alleen om het ontwikkelen en implementeren van een digitale strategie, maar daarna ook om het begeleiden van de professionals en cliënten die ervan zouden moeten profiteren. 

Juist het perspectief van professionals en cliënten dient centraal te staan bij de ontwikkeling van software. Dit vereist dat de bouwers van software over reële zorginhoudelijke kennis beschikken.

Afname informatieasymmetrie

Hoewel er altijd een verschil in kennis is tussen zorgprofessional en cliënt neemt de informatieasymmetrie steeds meer af. Van een zorgafhankelijke relatie zien we een beweging naar partnerschap. Dit verandert de interactie tussen professional en cliënt: partnerschap vergt een ‘dialogische’ houding van professionals. 

Topol geeft aan dat de zorg de komende jaren een ontwikkeling kent van ‘digitized’ naar ‘democratized’. Door de beschikbaarheid van data zullen steeds meer nieuwe vormen van diagnostiek (zonder artsen) beschikbaar komen. Cliënten en patiënten gaan verbindingen met elkaar aan: door het delen van ervaringsgegevens ontstaan nieuwe oplossingen. Netwerken en co-creatie gaan toenemen. 

Tips voor de digitale transformatie

• Investeer in de datavaardigheden van zorgprofessionals: dit leidt tot verhoging van kwaliteit van zorg, betere verbindingen met cliënten en inzicht in kosteneffectieve interventies
• Ontwikkel een digitale strategie om de positie van cliënten te versterken

Literatuur

Bakas, A. en W. Kepinski. (2016). De digitale transformatie. Het ‘handboek soldaat’ voor de disruptie en digitalisering van business. Dexter

Topol. E. (2015). The patient will see you now. The future of medicine is in your hands.  New York: Basic Books

De politiek, aangemoedigd door de zorgverzekeraars, is ervan overtuigd dat beperking van die niet-gecontracteerde zorg kosten zal besparen. Het wetsvoorstel van de minister stuurt dus aan op de mogelijkheid om de vergoeding die patiënten bij niet-gecontracteerde zorgaanbieders krijgen te verlagen. Ten onrechte, vindt Wouters: ‘Het betekent alleen maar dat we straks minder te kiezen hebben. Wachtlijsten zullen toenemen en nog meer zorgverleners zullen het bijltje erbij neerleggen, omdat ze niet langer de kwaliteit kunnen garanderen waar ze voor staan. En het erge is: die zogenaamde kostenbesparing is nooit aangetoond. Er is nog nooit goed onderzocht of gecontracteerde zorg inderdaad goedkoper is dan niet-gecontracteerde zorg.’

Teken de petitie Keuzevrijheid in de zorg

Ben jij het ook niet eens met de beperking van het aanbod van niet-gecontracteerde zorgverlening? Teken dan de petitie ‘Zeg nee tegen beperking keuzevrijheid in de zorg’.

Arbeidsmarktactiviteit in de zorg

Binnen de zorgsector zijn 446.700 personen werkzaam in loondienst. Het aantal zzp’ers in de zorg is in het afgelopen jaar met 11% gestegen naar 41.000. Er zouden 5.400 werklozen met een zorgopleiding graag in de sector aan de slag willen. Opvallend genoeg is slechts zes procent van de werklozen en mensen in loondienst actief op zoek naar een (nieuwe) baan. Ter vergelijking: onder de totale Nederlandse beroepsbevolking bedraagt dit maar liefst twaalf procent.

Behoud van zorgprofessionals

Van de oud-zorgprofessionals die het afgelopen jaar van vakgebied wisselden, deed 41 procent dit uit onvrede over hun toenmalige functie. Slechts zestien procent stroomde uit omdat hun contract niet werd verlengd. Het behoud van bestaande zorgmedewerkers is minstens zo belangrijk als het aantrekken van nieuwe professionals. Om medewerkers binnen boord te houden, is het van belang ze gelukkig te houden. Uit het onderzoek blijkt dat zorgprofessionals veel belang hechten aan onregelmatigheidstoeslag, een acceptabele werkdruk en de mogelijkheid tot parttime werken.

Benieuwd naar de rest van de resultaten?

De administratieve lasten kunnen worden verlicht door gebruik te maken van digitale en gestandaardiseerde informatie-uitwisseling. Zo voorkom je dat zorgprofessionals steeds opnieuw hetzelfde verhaal hoeven te vertellen. Het ministerie van VWS zet sterk in op de verbetering en opschaling hiervan, maar om dit proces te versnellen moeten ook ICT-leveranciers hier hoge prioriteit aan geven.

Hoewel het uitgangspunt is dat de (kwetsbare) oudere burger zolang mogelijk in zijn of haar eigen woonomgeving kan blijven wonen is de zorg in Nederland zo ingericht dat het soms lastig om de juiste – en financierbare – zorg te vinden in Nederland. Voor de Zorgverzekeringswet (Zvw) is een indicatie van een wijkverpleegkundige nodig, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) loopt meestal via een keukentafelgesprek en voor de Wet langdurige zorg (Wlz) is een indicatie van het Centraal Indicatieorgaan Zorg (CIZ) nodig. Voor de aanvraag van een Persoonsgebonden Budget (PGB) is de toegang vaak nog lastiger. Er is sprake van een gefragmenteerde inrichting van de toegang op zorg.

De essentie is de leefwereld

Cliënten invoegen in een financieringsgrondslag (Zvw, Wmo, Wlz) doet geen recht aan hun leefwereld.  In die leefwereld gaat het niet alleen om zorg maar ook om wonen, diensten en informatievoorziening. Dit betekent dat er naast een toekomstbestendige zorginfrastructuur ook aandacht moet zijn voor de kwaliteit van wonen, de toegankelijkheid tot informatie en de samenhang met maatschappelijke organisaties. 

Wenselijk is wel uit te gaan van de individuele omstandigheden.  Er is een grote mate van diversiteit onder ouderen: aan de ene kant mensen die tot latere leeftijd vitaal blijven; aan de andere kant mensen die steeds meer zorg en ondersteuning nodig hebben. De mogelijkheden om langer zelfstandig te blijven wonen nemen alleen maar toe: technologische ontwikkelingen, nieuwe behandel- en zorginterventies, sociale buurt initiatieven en vormen van e-health.

Belangrijk is het behoud van functionaliteit en zelfredzaamheid van burgers in samenhang te zien met het sociale netwerk in zijn leefomgeving. Mantelzorgers en verwanten spelen een belangrijke rol in het behoud van vitaliteit, herstel of voorkomen van verslechtering van de gezondheid. Bij zorgverlening binnen de Wmo, Zvw en de Wlz ontbreekt het soms aan verbinding tussen het zorgproces en de maatschappelijke problematiek (mobiliteit, zelfstandig wonen, financiën en het sociale netwerk).

Zelfregie

Cliënten hechten steeds meer belang aan maatwerk, stellen meer eisen aan de beleefde kwaliteit van de zorg en ondersteuning die zij nodig hebben en willen daarin ook meer zelfregie hebben. De toenemende macht van cliënten betekent dat zorgorganisaties voor de uitdaging staan hun zorginfrastructuur hierop aan te passen. De (dubbele) vergrijzing betekent een te verwachten groei van het zorgaanbod. De kunst is om op basis van vraagstellingen verbindingen te maken tussen professionele zorg en ondersteuning en de leefomgeving (in de volle breedte) van cliënten.

Cliënten hebben dus een navigatieprobleem. De meeste cliëntportalen van gemeenten en zorginstellingen vereisen voorkennis: er is veelal sprake van een portaal dat organisaties en functies uitwerkt. Het gaat er echter juist om bij de leefwereld van een cliënt uit te komen. Om tot een simpele oplossing te komen voor dit navigatieprobleem is CuraeVitel Balie ingericht. De cliënt kan online vragen stellen en wordt daarna begeleid door een wijkverpleegkundige.

Tips om het navigeren in de zorg makkelijker te maken:

• Ga bij het inrichten van een cliëntportaal uit van de behoeften van de vraagsteller.
• Richt zorgprocessen vanuit een samenhangende visie in.

Recentelijk is bij ons bekend geworden dat dit jaar een aanvraag KiPZ voor 2020 gedaan kan worden. Er komt echter veel werk bij de administratie rond de aanvraag kijken. Welke documenten je nodig hebt voor de verantwoording en aanvraag, leggen wij jou graag uit!

De verantwoording voor de subsidieregeling

Sinds 2 oktober 2019 is door het ministerie van VWS het accountantsprotocol gepubliceerd. Hierin staat welke accountantsproducten opgenomen dienen te worden bij de verantwoording van subsidieregeling KiPZ. De verantwoording voor de subsidieregeling bestaat daarmee nu uit een activiteitenverslag, een financieel verslag inclusief accountantsrapportages.

In het activiteitenverslag wordt teruggeblikt op de voortgang van de strategische doelstellingen en het strategisch opleidingsbeleid. Daarnaast kijk je als organisatie ook naar verbeterpunten.

In het financieel verslag rapporteer je over de gedane uitgaven. In ieder geval zullen facturen, betaalbewijzen, loonstroken en een urenverantwoording opgenomen moeten worden ter onderbouwing van de subsidie.

KiPZ aanvragen voor 2020

Hoewel de regeling voor 2020 nog niet is gepubliceerd, is het wel duidelijk dat ook dit jaar weer een aanvraag voor 2020 mogelijk is. De deadline voor indienen is waarschijnlijk 19 december 2019 al!
Om een goede aanvraag te kunnen doen moet je weer de volgende documenten opstellen of verzamelen:

• Aanvraagformulier KiPZ 2020.
• Jaarcijfers 2018, ter verantwoording van de ZVW omzet.
• Strategisch opleidingsplan, met daarin in ieder geval het jaar van de aanvraag (2020).
• Jaarplan en begroting van 2020. Hierin neem je alle opleidingsactiviteiten van 2020 op.
• Een instemmingsverklaring of akkoordverklaring van de ondernemingsraad of vertegenwoordiging personeel.

19 december komt alweer bijna om de hoek kijken. Het is daarom goed om zo snel mogelijk te beginnen met het schrijven van in ieder geval het Strategisch opleidingsplan (wanneer nodig) en het jaarplan. Hierin kun je namelijk direct de aanbevelingen uit het activiteitenverslag 2019 meenemen en sla je twee vliegen in een klap.

OAZ ondersteunt jouw organisatie graag met het opstellen van een aanvraag, maar ook met het verantwoorden van de projectadministratie. Daarnaast adviseert OAZ graag in groter geheel over jouw opleidingssubsidies door direct mee te denken over het verschil in opleidingsbegroting en subsidieopbrengsten.

Meer ondersteuning bij de aanvraag?

Heb je naar aanleiding van dit artikel vragen over KiPZ of ben je benieuwd hoe wij jullie kunnen ondersteunen bij de aanvraag? Neem dan gerust contact op met Thomas Pillen. Je kunt een mail sturen naar tpillen@oazsubsidie.nl of bel 088-5600700