Over werk-privébalans, fietsen en Wie is de mol

Vrolijk stapt Regina van haar fiets en verwelkomt me bij verpleeghuis ‘Het Maanderzand’ in Ede. Ze heeft net haar kinderen naar school gebracht en start straks om 9 uur met haar dienst als verzorgende IG. Ja, pas om 9 uur. Dat is een van de dingen die ze zo waardeert aan haar werkgever: er wordt rekening gehouden met haar werk-privébalans. Anders had ze het thuis, met een groot gezin, niet kunnen bolwerken.

Direct valt ze haar collega’s bij die druk zijn met de ADL; algemeen dagelijkse levensverrichtingen, in goed Nederlands. De bewoners worden wakker gemaakt, geholpen met wassen, aankleden en krijgen hun ontbijt. Een potentieel stressmoment van de dienst. Want het kan zomaar zijn dat een bewoner extra aandacht nodig heeft, waardoor de planning uitloopt. Wat weer effect heeft op de dagbesteding waar de bewoners op tijd willen zijn.

Regina vindt het fijn dat ze aan het begin van haar dienst direct van toegevoegde waarde kan zijn voor haar collega’s. Op haar tablet ziet ze welke bewoners nog hulp nodig hebben. Ze gaat op pad naar het eerste appartement.

Meneer, ‘zeg maar Frits’, is al wakker. Hij is herstellende van een longontsteking, maar voelt zich alweer prima. Hij beantwoordt Regina’s vragen opgewekt: ‘graag die zwarte broek aan vandaag. Met dat lila overhemd. Dankjewel. Hoe is het weer vandaag?’. Terwijl ze doorkletsen, zie ik Regina flink doorwerken. Behendig trekt ze zijn steunkousen aan en stelt hem voor hem met de tillift naar de stoel te brengen: ‘nog maar even niet zelf lopen hè, Frits?’. Hij moet er hard om lachen. Geef hem die lift maar. En daar zweeft hij van bed naar stoel, ondersteund door het grote apparaat.

In zijn stoel krijgt hij een scheerbeurt van Regina: ‘ik vind dat leuk om te doen en ook belangrijk. De mensen moeten er gewoon verzorgd uit blijven zien. Ik let altijd op de kleine haartjes bij de kin, want die kun je makkelijk vergeten. Ook bij vrouwen controleer ik het altijd even. Dat zou ik later zelf ook willen.’

We laten hem alleen met een ontbijtje. Voor het weggaan wast Regina uitgebreid haar handen: ‘We moeten zorgvuldige werken volgens de protocollen. Anders heb je hier zó een virus ronddwalen, die je ook nog naar huis mee kan nemen. In de snelheid vergeten sommigen hun handen goed te wassen.’ Ze heeft daarom het initiatief genomen om de handhygiëne in het team te stimuleren, met het spel ‘Wie is de mol’. Alle collega’s mogen raden wie de mol is met slechte handhygiëne. ‘Je moet die collega er dan op aanspreken en zo kun je het spel winnen. Direct dus ook goed voor het leren van feedback geven!’, lacht ze.

Ik merk het al: dit is een daadkrachtige, bevlogen vrouw, die niet op haar mondje gevallen is. Een verzorgende in hart en nieren. Niet gek dat ze voor beroepsvereniging V&VN ambassadeur van verzorgenden is geworden.

Maar de praktijk gaat ook door. Regina overlegt met haar collega en bepalen samen de volgorde van bewoners, onder ander op basis van de geplande dagbesteding. Regina laat iedere bewoner eerst naar het toilet gaan of ze verschoont de katheter: ‘het zou efficiënter zijn als ik eerst andere handelingen zou uitvoeren. Maar die mensen moeten toch gewoon even plassen na een nacht!’.

De katheters worden verrassend slim aan het been vastgemaakt. Met een broek erover valt het niet op. Even later laat ze me de ruimte zien met al het incontinentiemateriaal. Het maakt me pijnlijk duidelijk welke ongemakken je krijgt als je ouder wordt. Alle schroom moet je laten varen. En vertrouwen op liefdevolle aandacht van een verzorgende als Regina, die je helpt schoon te blijven en een waardig leven te blijven leiden. Die je nog even wat privacy geeft door in de kamer te wachten als je op het toilet zit.

Als ik me omdraai zie ik Regina in een knalgeel hesje met de tekst ‘Niet storen! Medicatieronde’. Ik houd me stil, zodat zij alle medicijnen gereed kan maken voor de bewoners. Lezen, pakken, controleren, uitpakken, in een bakje, controleren, opruimen en het appartement van de bewoner in. Bij sommigen blijft ze even staan kijken; ‘die willen het nog weleens vergeten in te nemen, dus ik wacht tot de pillen zijn doorgeslikt’. Daarna vinkt ze de medicatie af op de lijst.

Onderweg komen we vrolijke Frits tegen. Die is lekker aan het fietsen, virtueel, ‘door heel Europa!’, lacht hij. Hij herkent me en vindt het maar wat leuk dat ik even aandacht heb voor zijn fietsavonturen. We lachen om de route die dwars door winkelstraten gaat, scheurend langs winkelend publiek en dan ineens door de bergen. Hij vindt het prachtig en trapt lekker door.

In de teamkamer neemt Regina plaats aan tafel. ‘Zo, dan kunnen we nu even zitten! Iedereen is bij de dagbesteding of heeft bezoek. Nu is het afwachten of er wordt gebeld door een bewoner. En anders kan ik rapportages bijwerken’, vertelt ze. Ik ben stiekem opgelucht dat ik kan zitten. We hebben al flink wat kilometers in de benen en dat ben ik niet gewend.

Vijf minuten duurt onze rust. Een bewoonster is gevallen in de badkamer. Met een sprintje gaan Regina en haar collega erop af. ‘Hoe voelt u zich mevrouw? Heeft u ergens pijn? Hoe is het gebeurd? Nee, blijf nog maar even zitten. Bent u duizelig?’, diverse checkvragen aan de vrouw die stilletjes huilt. Regina en haar collega overleggen snel met elkaar. Ze doen wat testjes of het een gebroken heup kan zijn. Behendig tillen ze haar op bed en stellen haar gerust. Ik zie de protocollen ondertussen in hun hoofden ratelen. Geruststellen, huisarts bellen, familie informeren, pijnstilling geven.

Als mevrouw weer rustig is, geef ik Regina en haar collega het compliment dat dit er uit zag als echt teamwerk. Perfect op elkaar ingespeeld en samen gezorgd voor de vrouw. Ze glunderen: ‘ja, dat klopt. Dit ging echt goed!’, beamen beiden. Regina is zichtbaar op haar plek als verzorgende. Ze heeft voor zichzelf een mooie balans gevonden tussen daadkrachtige en aandachtsvolle zorg. Ik zie de dankbaarheid bij de bewoners. En daarmee gaat Regina aan het eind van haar dienst weer net zo vrolijk naar huis als dat ze deze ochtend aan kwam fietsen.

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Regina Vlot – van Keulen. Alle genoemde en afgebeelde personen zijn met toestemming. Bij deze wil ik Regina, haar collega’s en de bewoners van Het Maanderzand, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat dan je reactie onderaan de pagina achter, of neem contact op met Eveline.

En dan nog dit…

Project ‘Werkgeluk in de Zorg’

Eveline Bouwman is eigenaar van Factor G, organisatiepsycholoog en werkgelukdeskundige. Ze nam het initiatief voor ‘Werkgeluk in de Zorg’, om met eigen ogen te zien waarom het zo gaaf is te werken in de zorg. Waarvoor al die professionals iedere dag hun bed uit komen en waar zij betekenis uit halen. Haar ervaringen deelt Eveline in blogs. Om te laten zien dat werken in de zorg niet alleen maar gaat over capaciteitsgebrek en rapporteren.

Verzorgende IG
De verzorgende individuele gezondheidszorg ondersteunt bewoners tijdens de verzorging op de vlakken waarop deze dat zelf niet kunnen. De verzorgende stelt hiervoor een zorgplan op en voert dat uit. In Nederland zijn ruim 145.000 verzorgenden werkzaam. Samen met verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten vormen zij de grootste beroepsgroep van Nederland.

Organisatie: Marga Klompé, woonzorgcentrum Beth San te Aalten
Naam: Corry Jentink (57)
Functie: Eerst verantwoordelijk verzorgende 
Sinds: 2013 
Cliënten: 6 bewoners

Over hulpmiddelen en zelf uitproberen

Corry, eerst verantwoordelijk verzorgende bij Marga Klompé in Aalten, heeft mij zelf uitgenodigd om een dienst met haar mee te lopen. Omdat verzorgenden en specifiek die in de somatische ouderenzorg, zo weinig aandacht krijgen van de buitenwereld. En dat is zonde vindt ze. Want zij doet ook heel belangrijk werk. Namelijk liefdevolle zorg voor cliënten met chronische lichamelijke aandoeningen, zoals de ziekte van Parkinson of als gevolg van een beroerte.

Op het terrein van woonzorgcentrum Beth San staan verschillende gebouwen. Daarbinnen weer woongroepen, ‘we noemen het woningen’, met zes bewoners. Zodra ik Corry heb gevonden in woning 25, zitten we in onze eigen wereld. Dit is het werkgebied van Corry vandaag. Wat heerlijk overzichtelijk: een woonkamer, woonkeuken en gang met daaraan twee keer drie appartementen. 

Aan het begin van haar dienst is het bijlezen van de dossiers, voordat ze de bewoners zal wakker maken om 8 uur. In de hoek van de woonkeuken werkt ze aan het bureau: ‘ik zit liever bij de bewoners, dan afgezonderd in een kantoortje. Er wonen hier trouwens momenteel alleen maar vrouwen’. 

Een van de bewoners die ze daarna wakker maakt heeft moeite om de dag te beginnen. De Parkinson heeft haar verstijfd. ‘Doe de ogen eens los. Kiek mie eens an’, zegt Corry met luide stem in het Achterhoeks. Eenmaal uit bed, met behulp van een glijzeil, helpt ze haar lichaam te herinneren hoe het moet lopen: ‘1… 2… 1… 2…’. Langzaam komen haar benen in beweging richting badkamer. Ik kijk stilletjes toe en ben onder de indruk van wat Parkinson doet met een lichaam. Het voelt als een overwinning als mevrouw dan eindelijk op het toilet zit. Dat geeft Corry de tijd om ‘te doen wat ik het allerleukste vind’. Namelijk: het kunstgebit reinigen. Je moet er maar zin in hebben. Maar het geeft haar juist veel voldoening; ‘dan is het weer lekker schoon en fris’. 

Een andere bewoner is herstellende van een luchtweginfectie. Daarvoor gebruikt Corry de tillift, ‘want die is er niet voor niets!’. Ze voegt trots toe dat ze, misschien wel daarom, al bijna 40 jaar zonder lichamelijke klachten in de zorg werkt.

Ze gebruikt de hulpmiddelen niet alleen graag, maar ze probeert ook zoveel mogelijk zelf uit. Dat merk ik kort daarna aan den lijve. Voor ik het weet hang ik tijdens de koffiepauze in de tillift. De bewoners vinden het prachtig om ‘die jonge meid’ in de lift te zien zweven. Corry heeft inmiddels haar witte werkjasje uit gedaan, maar dat maakt haar niet minder professioneel. Behendig rijdt ze me van de ene naar de andere stoel en laat me rustig omlaag zakken. Wat een ervaring.

Corry wil zélf ook graag ervaren wat de bewoners dagelijks meemaken. Daarom deed ze eens incontinentiemateriaal om. Maar wat ze ook probeerde, het lukte haar niet daarin te plassen: ‘dat is toch een mentale blokkade ofzo’. Daarop heeft ze er 4 liter water ingegoten en weer omgedaan. Puur om te ervaren hoe het voelt. 

We zitten nog altijd aan de koffie en iedereen moet hartelijk lachen om haar anekdote. Maar ook van de bewondering dat ze dit toch maar gewoon doet. 

Na de koffie helpt Corry een mevrouw kleding uit te kiezen voor de begrafenis van een kennis. Haar zoon komt haar straks ophalen. Driftig zoekt Corry die ene zwarte broek, hoewel mevrouw zegt de lichtgrijze ook prima te vinden. Corry vindt het echter belangrijk dat mevrouw er netjes en gepast uitziet. Voor haarzelf, maar ook als visitekaartje van hun woning. Gelukkig, in het washok komt de schone broek weer tevoorschijn. Mevrouw is toch wel blij nu ze deze aan kan trekken.

Ondertussen wordt de lunchtafel alweer gedekt. Corry helpt haar collega’s, door voor sommige bewoners de korstjes te verwijderen. Met een schaar: ‘dat is heel handig hoor’. In de zorg leer je nog eens wat. De lunch is opvallend luxe. Een collega had zin om een goed gevulde boerenomelet te bakken voor iedereen. Alle bewoners smullen ervan. Terwijl ze in het Achterhoeks met elkaar praten. Ik versta er weinig van, maar merk hoe ontspannen iedereen aan tafel is. 

De middag is er voor wat zich aandient. Corry overlegt met collega’s over een bewoner die potentieel agressief kan zijn. Ze verleidt een vrouwelijke bewoner naar de kapper te gaan: ‘je laatste hemd heeft geen zakken hoor. Gun het jezelf lekker!’. En, zoals dat gaat in de zorg, rapporteert ze in de middag wat er die dag is gebeurd in woning 25. 

Corry probeert er naar eigen zeggen uit te halen wat erin zit. Ze geniet van de kleine dingen. De knuffel die ze kreeg van een dankbare bewoner. Of een Eveline die ze zo gek kreeg in een tillift te hangen. Het uitproberen van incontinentiemateriaal heb ik overigens wel afgeslagen.

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Corry Jentink. Alle genoemde personen zijn met toestemming. Bij deze wil ik Corry, haar collega’s en de bewoners van Beth San, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat dan je reactie onderaan de pagina achter, of neem contact op met Eveline.

En dan nog dit…

Project ‘Werkgeluk in de Zorg’

Eveline Bouwman is eigenaar van Factor G, organisatiepsycholoog en werkgelukdeskundige. Ze nam het initiatief voor ‘Werkgeluk in de Zorg’, om met eigen ogen te zien waarom het zo gaaf is te werken in de zorg. Waarvoor al die professionals iedere dag hun bed uit komen en waar zij betekenis uit halen. Haar ervaringen deelt Eveline in blogs. Om te laten zien dat werken in de zorg niet alleen maar gaat over capaciteitsgebrek en rapporteren.

Eerst Verantwoordelijk Verzorgende (EVV)

In Nederland zijn ruim 145.000 verzorgenden werkzaam. De EVV is eerste aanspreekpunt voor de cliënt, familie, collega’s en andere zorgverleners. Hij of zij begeleidt een zorgvuldige intake en stelt het zorgplan op. Daarmee bewaakt de EVV de continuïteit van de zorg, die zich richt op het lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn van de cliënt. 

Zo neemt hij nieuwe werknemers altijd mee in een persoonlijke onboarding van 3 weken, waarin hij hen uitlegt met wie ze moeten verbinden, welke trainingen er beschikbaar zijn om te volgen, et cetera. Na drie weken volgt een lunch met iemand uit de directie en mogen ze feedback geven over hun ervaringen, en hoe er dingen bijvoorbeeld beter of anders kunnen. Deze feedback is enorm waardevol, omdat dit de organisatie helpt verbeteren. Bottom-up feedback! Na de drie weken houdt hij met ieder van hen contact en loopt hij regelmatig langs om te vragen hoe het gaat en hen een blijk van waardering te geven. Simpel, maar oh zo effectief. Want sinds zijn komst begin dit jaar is het verloop minimaal. Dit is zijn fulltime baan! Mooi toch?

Veel werknemers voelen zich ongelukkig met de baan die ze nu hebben. Uit onderzoek blijkt dan ook dat de helft (52,7%) van de Nederlandse werknemers liever een andere baan zou willen hebben dan de huidige baan. Het onderzoeksinstituut Gallup constateert dat zelfs 80% van de Nederlandse werknemers niet betrokken is. Werknemers zijn niet blij, maar zijn ook nog eens druk bezig dit te laten merken aan hun directe omgeving.

Volgens Gallup is slechts 9% betrokken en voelt zich trots en gecommitteerd aan hun werk, collega’s en organisatie. De resterende 11% is zelfs niet betrokken met de bedrijfsvoering.

Voorheen konden werkgevers hun medewerkers motiveren en gelukkig maken door middel van bijvoorbeeld goede onderlinge communicatie, een bonus, salarisverhoging of personeelsfeestje. Tegenwoordig is dit voor veel medewerkers niet meer voldoende.

Verklaringen

Dat mensen vaak niet gelukkig zijn met hun huidige baan valt volgens een aantal onderzoekers te verklaren. De reden kan zijn dat deze mensen het werk thuis moeilijk kunnen loslaten en zich minder kunnen ontspannen en genieten van andere dingen in het leven. Daarnaast zijn er ook mensen die dit andersom beleven. Zij kunnen zich op het werk niet goed concentreren door de thuissituatie. Medewerkers die thuis niet piekeren over werk zijn 70% gelukkiger en medewerkers die zich op het werk niet druk maken over de thuissituatie zijn 33% gelukkiger.

Klanttevredenheid vs medewerkerstevredenheid

Daarnaast begint klanttevredenheid bij tevreden medewerkers. Als de medewerkers tevreden zijn, zorgen zij ook voor tevreden klanten. Klinkt heel logisch, toch? Tevreden medewerkers hebben relatief veel energie en drive om een goede service te leveren. Ook hebben tevreden medewerkers voldoende emotionele capaciteiten om inlevingsvermogen, respect en focus te leveren aan de klanten.

Behoeftes van je werknemers

Krijg jij ook de kriebels als je voor iemand iets moet doen en je daarbij verteld wordt hoe je dat moet doen? Voer je dit net zo zorgvuldig uit als wanneer je het zelf gekozen hebt en zelf kan bepalen hoe je het gaat doen?

Van nature hebben mensen de behoefte om zelf te kunnen kiezen wat ze doen en hoe ze dat doen. Medewerkers die gelukkiger zijn, nemen ook vaker de regie op de werkvloer in handen. Het is bewezen dat als een medewerker zelf mag beslissen en bepalen, deze gelukkiger én productiever is. Er kan dus gesteld worden dat geluk samenhangt met autonomie.

Mensen hebben daarnaast ook de behoefte om de gestelde doelen naar een hoger niveau te brengen. Dit komt mede door de persoonlijke drijfveren. Als het hogere doel de medewerkers zingeving en energie geeft en ze zich hiermee verbonden voelen, voelen ze zich ook gelukkiger. Dit leidt vervolgens tot goede resultaten. Primair gaat het vaak niet om een financieel hoger doel, maar om het maken van een verschil voor de mens en samenleving. De betere financiële resultaten komen er vervolgens automatisch achteraan.

Oplossing voor werknemersgeluk

Medewerkers worden onder andere gelukkiger op de werkvloer als binnen de organisatie focus wordt gelegd op de talenten en passie van de medewerkers in plaats van de aangeleerde kwaliteiten. Het verbinden van persoonlijke drijfveren met die van de organisatie werkt motiverend en stimulerend; het hebben van duidelijke gezamenlijke doelen verbindt de werknemers met de organisatie. Deze factoren zijn tegenwoordig belangrijker dan het salaris.

Toch zou niemand een hogere financiële beloning afslaan. Het is echter niet de primaire factor die het geluk van de medewerker beïnvloedt. Tevredenheid en geluk zorgt voor minder ziekteverzuim (23%) en minder ongewenst verloop (51%) onder medewerkers. De werkinstelling van medewerkers die gelukkig en tevreden zijn, zorgt voor meer productiviteit (45%) binnen de organisatie.

Meer informatie over werknemersgeluk

Medewerkers willen, zoals hierboven omschreven, zelf de regie hebben en houden als het gaat om hun ontwikkeling. Het leereffect wordt daarmee nóg krachtiger omdat de medewerker intrinsiek gemotiveerd is om stappen te zetten. Zorg dat je, bijvoorbeeld door middel van een app, inzicht krijgt en actie kan ondernemen op alle levensthema’s, omdat het (werk)geluk van iemand niet alleen wordt bepaald door wat er op de werkvloer gebeurt.

Bron cijfers en onderzoek: Moodindicator ‘Werknemersgeluk: Geluk en tevreden op de werkvloer.’

Download het e-book ‘Winst van werknemersgeluk’. Helemaal gratis aangeboden door onze partner Moodindicator. Zij leveren tevens jaarlijkse en tussentijdse Medewerkers Tevredenheidsonderzoeken (MTO) aan en workshops en training op het gebied van werkgeluk.

Dat is de vraag die centraal staat wanneer VOZ Magazine Suzanne Jungjohann interviewt over de beweging Van ZZ naar GG. Op het moment van het interview was Suzanne directeur Human Resources bij Nationale-Nederlanden. In dit interview legt ze uit hoe de Nationale-Nederlanden actief investeert in de duurzame inzetbaarheid van haar medewerkers.

Focussen op duurzame inzetbaarheid in plaats van ziekteverzuim

In het kader van het thema ‘Van Ziekte en Zorg (ZZ) naar Gezondheid en Gedrag (GG)’ wordt in deze uitgave van VOZ Magazine op verschillende plaatsen aangegeven dat ook de werkgever hier een belangrijke rol in speelt. Nationale-Nederlanden pakt deze handschoen op en is vorig jaar gestart met een vitaliteitsprogramma voor de medewerkers. Kunt u toelichten wat u beoogt met dit vitaliteitsprogramma en hoe deze is opgezet?

Jungjohann: “Bij Nationale-Nederlanden houden we ons op twee manieren bezig met gezondheid, in de rol van verzekeraar voor onze klanten en hun medewerkers en particuliere klanten, en daarnaast natuurlijk ook als werkgever van duizenden mensen. Kijk je naar onze rol als werkgever dan zie je dat met een kleine 10.000 mensen die bij ons in Nederland werken, er verschillende generaties vertegenwoordigd zijn. Je ziet ook dat het type klachten verandert als je de oudere generatie vergelijkt met de jongere. Waar de oudere generatie vaker lichamelijke klachten heeft, zien we bij de jongere collega’s een toename van druk vanuit de sociale omgeving”.

“We hebben te maken met een terugtredende overheid en mensen worden zelf verantwoordelijk gehouden voor hun gezondheid. Als werkgever willen wij daarom ook actief een rol oppakken. Mensen brengen immers veel tijd door op hun werk, dat is een heel cruciale plaats om aandacht te hebben voor gezondheid en vitaliteit. Ook bij Nationale-Nederlanden is dit een thema, bijvoorbeeld als het gaat om duurzame inzetbaarheid van onze collega’s. Ik zeg nadrukkelijk duurzame inzetbaarheid in plaats van ziekteverzuimbeleid, omdat we hiermee beogen preventief te zijn en zoveel mogelijk te voorkomen dat collega’s uitvallen. Vanuit deze ambitie zijn wij vorig najaar een pilot gestart met het vitaliteitsprogramma voor onze medewerkers, dat na toetsing op effect en het opnemen van de leerpunten de basis kan worden voor een product voor onze klanten en hun medewerkers”, vult Jungjohann aan. “De start van het programma was een analyse van de gezondheid van een collega. De persoonlijke uitdagingen zijn voor iedereen anders. Dit kan zijn op het terrein van mentale vitaliteit, fysieke gezondheid of meer op het vlak van de werk-privé balans. We stellen dan vragen als Wat vind je belangrijk in je leven en in je gezondheid? Als tweede stap biedt het programma coaching, training en workshops, en begeleiding, inclusief een fit tracker om de pols, om de voortgang te monitoren. Dat sluit goed aan bij het thema van deze uitgave: Van Ziekte en Zorg naar Gezondheid en Gedrag. Het vitaliteitsprogramma richt zich vooral op het gedrag en welke invloed je zelf hebt om je eigen gezondheid te bevorderen.”

Bevlogenheid, eigenwaarde en vitaliteit

Het vitaliteitsprogramma is door Nationale-Nederlanden opgezet als pilot, met daaraan gekoppeld een onderzoek dat samen wordt uitgevoerd met het Innovatieteam. Hierbij wordt het nut van het vitaliteitsprogramma onderzocht. Zijn er op dit moment al uitkomsten uit dit onderzoek, die relevant zijn om met onze lezers te delen?

Jungjohann: “Die zijn er zeker. Onze eerste vitaliteitspilot is nu afgerond en we hebben de effecten kunnen meten door twee groepen met elkaar te vergelijken. Een groep van ruim honderd collega’s, die aan het programma heeft deelgenomen, en een controlegroep van vergelijkbare omvang die niet heeft deelgenomen. Beide groepen hebben we een vragenlijst in laten vullen. Uit deze meting zijn drie effecten zichtbaar:

1. de bevlogenheid van de deelnemers aan het programma is toegenomen

2. de eigenwaarde is sterk verhoogd

3. en er is een beperkte stijging van vitaliteit met name op fysiek gebied

Het programma was zeker nog niet perfect, maar deze resultaten helpen ons wel om verder te gaan met onderzoek. Met de lessen die we in de eerste pilot hebben geleerd, willen we bij verdere positieve resultaten een nieuw programma op korte termijn gaan toetsen in een externe pilot met andere werkgevers in verschillende sectoren”.

UWV, gemeenten, professionals en cliëntorganisaties afspraken gemaakt die eraan moeten bijdragen dat mensen met een psychische kwetsbaarheid vaker aan werk komen en dat werk ook behouden. Is er binnen Nationale-Nederlanden een specifieke visie rond de zorg voor werknemers, die op een bepaald moment te maken hebben gekregen met een psychische aandoening zoals burn-out?

Jungjohann: “Dat is lastig uit elkaar te trekken, omdat we in de praktijk vaak zien dat een combinatie van factoren kan leiden tot ziekte. Bijvoorbeeld, iemand ervaart werkdruk en ineens wordt een familielid ziek en moet diegene plotseling ook mantelzorg verlenen. Een ander voorbeeld is dat iemand zich fysiek niet fit voelt en er ook huwelijksproblemen ontstaan. Juist vanwege deze combinatie van factoren richten wij ons op verschillende thema’s zoals ook mentale vitaliteit. Dat doen wij zoals ik eerder aangaf vanuit onze visie op Duurzame Inzetbaarheid”.

“In onze visie op duurzame inzetbaarheid en het vitaliteitsprogramma gaan wij steeds uit van het individu. Als we het bijvoorbeeld hebben over burn-out, dan is dat zeer individueel bepaald. Denk bijvoorbeeld aan een jonge medewerker van 30 jaar met een uitdagende job, die een gezin, sport en een sociaal leven goed kan combineren, terwijl iemand anders van dezelfde leeftijd te veel druk ervaart vanuit de omgeving. Daarom is het van groot belang per individu te kijken naar de combinatie van vitaliteitsaspecten, waar het mentale aspect er zeker een van is”, licht Jungjohann toe.

Werken is gezond

In het kader van psychische kwetsbaarheid staat depressiepreventie bij het ministerie van VWS hoog op de agenda: “Depressie is een van de zes speerpunten van het preventiebeleid. Het gaat om een belangrijk probleem voor de volksgezondheid: per jaar maken ruim 800.000 mensen een depressie door. Depressie staat al jaren in de top vijf van aandoeningen met hoogste ziektelast en hoogste ziektekosten. Psychische aandoeningen zijn een belangrijke oorzaak van langdurig ziekteverzuim.

”Hoe kijkt u aan tegen deze ontwikkeling? Ziet u hiervoor een rol voor de werkgever, bijvoorbeeld door inzet van het vitaliteitsprogramma? En welke verantwoordelijkheid ziet u bij de werknemer zelf? Zijn er wat u betreft ook nog andere partijen die zich dienen in te zetten, om deze tendens te keren? Welke aanbevelingen heeft u aan zorgprofessionals en beleidsmakers om de verbinding zorg en werk/arbeid te versterken? Denk hierbij ook aan de toename van mensen met een chronische aandoening. Hoe kunnen wij ervoor zorgen dat ook mensen met een chronische aandoening langer aan het werk kunnen blijven en daarbij een goede kwaliteit van leven blijven ervaren?

Jungjohann: “Ik maak me zorgen over hoeveel mensen vaak ongewild en ongelukkig thuis komen te zitten. Er komen steeds meer onderzoeken beschikbaar over hoe gezond werken voor mensen is. Door te werken neem je deel aan de samenleving, je levert een bijdrage aan een organisatie, je bent onderdeel van een team, je hebt structuur in je leven, je krijgt erkenning, enzovoort. Als iemand thuis komt te zitten, dan is dat allemaal een gemis”.

“Daarom vond ik de uitkomsten van het vitaliteitsprogramma zo inspirerend. Als we het namelijk hebben over bevlogenheid, dan hebben we het over dat een medewerker lekker in z’n vel zit in zijn werk in de context van de werkgever. En als werkgever wil je dat ook, bevlogen mensen zijn over het algemeen productiever, ze letten ook beter op kosten en er vinden minder ongelukken plaats. Het andere resultaat met betrekking tot de eigenwaarde van medewerkers houdt verband met dit mentale aspect. Wanneer iemand zijn eigenwaarde toeneemt, wordt de kans op zoiets als een burn-out of een depressie kleiner”.

Jungjohann gaat verder: “In onze organisatie hebben we dat tot uiting gebracht door te investeren in onze collega’s en hun gezondheid. Daarin zie je onze waarde You Matter terug. De toename van de eigenwaarde, die we zagen in het vitaliteitsprogramma, laat zien dat we de goede groep deelnemers te pakken hadden. Bij de start bungelden zij onderaan wat betreft eigenwaarde, een half jaar later was hun score gemiddeld. Dat is You Matter in de praktijk”. “Op dit moment houden veel werkgevers zich voornamelijk bezig met de medewerker tussen 9 en 5 en de zorgsector richt zich juist op de ziekte of gezondheid. Dat zouden wij idealiter bij elkaar moeten brengen, zodat de zorg meer zicht krijgt op de gezondheid van de cliënt in zijn of haar werkomgeving. De vraag die wat mij betreft centraal staat is “Hoe krijgen we individuele mensen met hun individuele uitdagingen bevlogen en gezond?”.

Is er nog een specifieke ‘call to action’ richting de politiek, overheid en/of onze overige lezers, die u rond dit thema op deze plaats zou willen doen? Zijn er bijvoorbeeld enkele knelpunten te benoemen waar werkgevers, hulpverleners en/of beleidsmakers tegenaan lopen? En heeft u mogelijk aanknopingspunten hoe met deze knelpunten om te gaan?

Jungjohann sluit af: “Richting werkgevers zou ik de oproep willen doen, richt je vooral op wat iemand wel kan. Het bevordert het re-integratieproces, ook wanneer iemand bijvoorbeeld door een ernstige aandoening enige tijd niet in staat is te werken. Wanneer je direct vanaf het begin je richt op de vraag; “Wat kan je wel?” creëer je de mogelijkheid om iemand betrokken te laten zijn en daarmee maak je de terugkeer voor die persoon en zijn of haar collega’s aanzienlijk makkelijker”.

“Richting politiek en beleidsmakers zou ik willen zeggen, investeer in mensen, maak het mogelijk dat de zorgsector aansluiting vindt bij de werkgevers, uiteraard binnen de mogelijkheden van wet- en regelgeving en privacy. Meet ook de resultaten. Dan is direct zichtbaar wat het oplevert. Door aan de voorkant te investeren, faciliteren we ook dat mensen langer gezond kunnen blijven. Een preventieve aanpak is daarbij van wezenlijk belang. En niet op de laatste plaats vind ik snelheid erg belangrijk. In een rijk land als Nederland moeten we in staat zijn mensen snel te helpen zodat geluk, gezondheid en inzetbaarheid zo snel mogelijk herstellen in tijden van ziekte”.

Over een Smart, kapdoek en Q-koorts…

De bijna 30 duizend inwoners van het Brabantse Best herkennen de blauwgrijze Smart van wijkverpleegkundige Maria ongetwijfeld direct. Behendig rijdt ze ermee door het dorp, op weg naar haar cliënten. Bewapend met schoudertas, iPad en iPhone, want alle medische hulpmiddelen zijn bij haar cliënten thuis. Er dus genoeg ruimte in de tweepersoonsauto om mij vandaag als passagier mee te nemen.

Ik voel een nieuwsgierige spanning als we om zeven uur ’s ochtends naar het eerste huis rijden. Bij wat voor type bewoners zullen we aanbellen? Komen we alleen in sociale huurwoningen? Mensen die het financieel niet breed hebben? Aan huis gekluisterd zijn?

Tikkende klokken

Veel tijd om erover na te denken heb ik niet, want na een kilometer zijn we al bij het eerste adres in een appartementencomplex voor zelfstandig wonende ouderen. Maria zoekt de codes van het sleutelkastje in haar telefoon en stapt de woning binnen. Ik voel me ongemakkelijk: de bewoonster slaapt nog en weet niets van mijn komst. Stilletjes ga ik aan tafel zitten in de woonkamer, de twee ouderwetse klokken tikken oorverdovend hard in de stilte.

Mevrouw heeft dementie en wordt wakker uit een nachtmerrie. Ik hoor Maria haar helpen terug te komen in de werkelijkheid. Ze stelt gerust, luistert naar haar angstige droom en doet de gordijnen open: ‘Kijk, het is ochtend, het zonnetje schijnt. U droomt niet meer’. Langzaam hoor ik het gesnik ophouden en is er weer ruimte voor een ander onderwerp.

Wondzorg

Ze praten over het bezoek van een jeugdvriendin en een wond die maar niet wil genezen. Als mevrouw haar niet verstaat, schakelt Maria moeiteloos van Standaardnederlands over naar Brabants: ‘Un bietje creme vur op oew erm’.

Terwijl mevrouw naar het toilet gaat, laat Maria me op de iPad een foto van de wond zien: ‘Die foto gaat naar de wondverpleegkundige, voor de beoordeling van het herstel.’ Ze kijkt me betekenisvol aan en ik doe mijn best niet geschrokken te kijken.

Door te werken als wijkverpleegkundige wil Maria zorgen dat mensen die thuis willen blijven wonen, dat ook kunnen blijven doen. ‘Met goede kwaliteit van leven,’ vult ze snel aan. Ze is in haar functie verantwoordelijk voor het voeren van intakes en evaluaties, opstellen van zorgplannen en coördineren van de zorg van mantelzorger en huisarts. Sinds kort vervult ze daarnaast ook de functie van kwaliteitsverpleegkundige: ‘Want ik ben enorm van de kwaliteit,’ verduidelijkt ze.

Rennen en stilstaan

Wie denkt dat al die taken en verantwoordelijkheden zorgen voor een gehaaste Maria, heeft het mis. Ze werkt efficiënt, maar met veel geduld. Ik merk niet eens of ze de tijd wel in de gaten houdt: ‘Jazeker, we waren 50 minuten bij deze eerste cliënt en lopen exact volgens schema. Als ik achter zou lopen op de planning, dan ren ik tussendoor wel. Ik ben namelijk nooit gehaast bij mijn cliënten’.

Kapdoek

We zien deze ochtend acht cliënten. Soms zijn we er maar tien minuten, voor het aantrekken van steunkousen. Soms zijn we er wat langer, zoals bij een dame van 92 jaar. Ze wil nog altijd zoveel mogelijk zelf doen. Dat ze hulp nodig heeft, frustreert haar: ‘Waarom worden mensen zo oud…,’ mompelt ze.

Maria staat geleund tegen de badkamermuur en kijkt hoe mevrouw zich wast met ouderwetse zeep. Af en toe geeft ze een aanwijzing. Ze wil haar cliënten zoveel mogelijk zelf laten doen. Met het kammen van haar haar mag ze helpen. Maar eerst de kapdoek met bloemenprint om haar schouders; zo blijft haar kleding schoon. Ik heb nog nooit een kapdoek gezien, maar vind het wel hip. Wat mevrouw dan weer verbaast.

Terug in de woonkamer werkt Maria het dossier bij aan tafel. Mevrouw gaat graag op de foto en knoopt snel een mooi sjaaltje om haar nek. Het is even nadenken hoe dat ding ook alweer om moet, maar dan krijgt ze de complimenten van Maria. Mevrouw ziet er weer prachtig uit.

Onrecht

Het volgende huis is een ander verhaal. Zowel man als vrouw zijn cliënt van Maria. Ze hebben pech op pech te verwerken. Zij heeft Q-koorts, hij is herstellende van een beroerte. Ze wachten al een jaar op het besluit van de gemeente om de begane grond te mogen uitbouwen met een slaapkamer. Tot die tijd is de woonkamer hun slaapvertrek. Twee bedden in het midden, de bank in de hoek geschoven. In het washok hebben ze een putje gevonden, aangesloten op het riool. Daardoor kan meneer provisorisch douchen met een soort tuinslang.

Maria vertelt me al over de situatie als we naar het huis rijden. Ze is zichtbaar boos op de gemeente: ‘Wat doen ze ze aan hè? Ongelooflijk.’ In het huis gaat ze daadkrachtig aan de slag en helpt meneer onder de douche. Ik praat met mevrouw aan de keukentafel. Ze steekt nog maar een sigaret op. Hun vijf honden snuffelen ondertussen aan me of liggen te slapen op een bed in de woonkamer. Dit is een huishouden die mijn vooroordelen bevestigt, maar ik zie en hoor nu de schrijnende verhalen erachter.

Maria blijft nuchter en doet wat ze kan als wijkverpleegkundige. Ze helpt meneer met aankleden en dient medicatie bij beiden toe. Dankbaar voor de hulp van Maria worden we uiteindelijk uitgezwaaid: ‘Houdoe!’

De afwisseling, dat het achter iedere voordeur weer anders is. Dat vindt Maria zo leuk aan haar werk. Ze weet nooit wat ze zal treffen bij nieuwe aanmeldingen. Een andere zorgvraag, andere karakters. En helaas is de situatie van het echtpaar ook de realiteit.

Pauze

Met de collega’s die ook weer op kantoor zijn, wandelt Maria naar een broodjeszaak. Ze hecht hier waarde aan, zeker door haar functie waarin ze veel alleen op pad moet. Ze is benieuwd hoe het met haar collega’s gaat en praat expres niet al te veel over het werk. Uitrusten, om ook in de middag scherp te blijven.

Kantoorwerk

De afterlunchdip bestrijdt ze met druk kantoorwerk. Ze vult de planning van het team met inzet van flexkrachten. Krijgt een telefoontje van het Catharina Ziekenhuis met een nieuwe zorgvraag, die ze tot haar spijt moet doorverwijzen, ‘omdat we geen ruimte hebben in de avond.’ Ze leest 48 mailtjes, omdat ze gisteren een hei-dag had over verpleegkundig leiderschap.

Haar laatste afspraak vandaag is een tussenevaluatie met een stagiair Verpleegkunde en haar stagedocent van Avans Hogeschool. Drie mensen met hart voor de zorg. Ze hebben het over regiebehoud van cliënten, de steeds complexere zorgvragen en dat ondanks dat je zelfstandig werkt, je collega’s maar één telefoontje van je weg zijn. Ook bij deze stagiair merk ik dat Maria zich op de achtergrond houdt. De stagiair mag haar ervaringen delen, Maria is er als het nodig is. Precies hoe ik haar deze dag heb leren kennen. Een nuchtere, daadkrachtige en empathische vakvrouw.

Als ik vertrek, leest Maria nog even de laatste mailtjes. Haar dienst zit er officieel al op, maar dit moet ook nog even. Zodat ze met een leeg hoofd naar huis kan. Natuurlijk wel in haar Smart.

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Maria Kwint. Alle genoemde en afgebeelde personen zijn met toestemming. Bij deze wil ik Maria, haar collega’s en de cliënten van Archipel Thuis, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat dan je reactie onderaan de pagina achter, of neem contact op met Eveline.

En dan nog dit…

Project ‘Werkgeluk in de Zorg’

Eveline Bouwman is eigenaar van Factor G, organisatiepsycholoog en werkgelukdeskundige. Ze nam het initiatief voor ‘Werkgeluk in de Zorg’, om met eigen ogen te zien waarom het zo gaaf is te werken in de zorg. Waarvoor al die professionals iedere dag hun bed uit komen en waar zij betekenis uit halen. Haar ervaringen deelt Eveline in blogs. Om te laten zien dat werken in de zorg niet alleen maar gaat over capaciteitsgebrek en rapporteren.