Hoewel het uitgangspunt is dat de (kwetsbare) oudere burger zolang mogelijk in zijn of haar eigen woonomgeving kan blijven wonen is de zorg in Nederland zo ingericht dat het soms lastig om de juiste – en financierbare – zorg te vinden in Nederland. Voor de Zorgverzekeringswet (Zvw) is een indicatie van een wijkverpleegkundige nodig, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) loopt meestal via een keukentafelgesprek en voor de Wet langdurige zorg (Wlz) is een indicatie van het Centraal Indicatieorgaan Zorg (CIZ) nodig. Voor de aanvraag van een Persoonsgebonden Budget (PGB) is de toegang vaak nog lastiger. Er is sprake van een gefragmenteerde inrichting van de toegang op zorg.

De essentie is de leefwereld

Cliënten invoegen in een financieringsgrondslag (Zvw, Wmo, Wlz) doet geen recht aan hun leefwereld.  In die leefwereld gaat het niet alleen om zorg maar ook om wonen, diensten en informatievoorziening. Dit betekent dat er naast een toekomstbestendige zorginfrastructuur ook aandacht moet zijn voor de kwaliteit van wonen, de toegankelijkheid tot informatie en de samenhang met maatschappelijke organisaties. 

Wenselijk is wel uit te gaan van de individuele omstandigheden.  Er is een grote mate van diversiteit onder ouderen: aan de ene kant mensen die tot latere leeftijd vitaal blijven; aan de andere kant mensen die steeds meer zorg en ondersteuning nodig hebben. De mogelijkheden om langer zelfstandig te blijven wonen nemen alleen maar toe: technologische ontwikkelingen, nieuwe behandel- en zorginterventies, sociale buurt initiatieven en vormen van e-health.

Belangrijk is het behoud van functionaliteit en zelfredzaamheid van burgers in samenhang te zien met het sociale netwerk in zijn leefomgeving. Mantelzorgers en verwanten spelen een belangrijke rol in het behoud van vitaliteit, herstel of voorkomen van verslechtering van de gezondheid. Bij zorgverlening binnen de Wmo, Zvw en de Wlz ontbreekt het soms aan verbinding tussen het zorgproces en de maatschappelijke problematiek (mobiliteit, zelfstandig wonen, financiën en het sociale netwerk).

Zelfregie

Cliënten hechten steeds meer belang aan maatwerk, stellen meer eisen aan de beleefde kwaliteit van de zorg en ondersteuning die zij nodig hebben en willen daarin ook meer zelfregie hebben. De toenemende macht van cliënten betekent dat zorgorganisaties voor de uitdaging staan hun zorginfrastructuur hierop aan te passen. De (dubbele) vergrijzing betekent een te verwachten groei van het zorgaanbod. De kunst is om op basis van vraagstellingen verbindingen te maken tussen professionele zorg en ondersteuning en de leefomgeving (in de volle breedte) van cliënten.

Cliënten hebben dus een navigatieprobleem. De meeste cliëntportalen van gemeenten en zorginstellingen vereisen voorkennis: er is veelal sprake van een portaal dat organisaties en functies uitwerkt. Het gaat er echter juist om bij de leefwereld van een cliënt uit te komen. Om tot een simpele oplossing te komen voor dit navigatieprobleem is CuraeVitel Balie ingericht. De cliënt kan online vragen stellen en wordt daarna begeleid door een wijkverpleegkundige.

Tips om het navigeren in de zorg makkelijker te maken:

• Ga bij het inrichten van een cliëntportaal uit van de behoeften van de vraagsteller.
• Richt zorgprocessen vanuit een samenhangende visie in.

Eigen wil bestaat niet

We maken geen rationele keuzes bij de dingen die we doen: we worden gedreven door allerlei factoren waar we ons niet van bewust zijn. We kunnen niet altijd consequenties overzien en de keuzes die we op korte termijn maken, komen dus niet altijd overeen met de wil of wensen die we voor de langere termijn hebben.

Als dat al geldt voor mensen die gezond zijn, hoe werkt dat dan bij mensen die kampen met bijvoorbeeld hersenletsel, een verstandelijke beperking, verslaving, depressiviteit of dementie? Misschien is het zien van consequenties van bepaalde keuzes voor hen nog wel moeilijker in te schatten. Zij doen een beroep op onze kennis en ervaring. Om hen te kunnen helpen om verder te komen in het leven, is het nodig dat wij in sommige situaties als professional de regie pakken. Als we niet interveniëren, dan krijgt Vera diabetes, veroorzaakt Bert een verkeersongeluk en verdrinkt Niels op een dag. En dat is geen eigen wil.

Oprechte aandacht

Bij het nemen van juiste beslissingen worden we bij ons werk in de zorg geholpen door regels en protocollen. We worden als professional echter vooral uitgedaagd om onze expertise, ervaring en ook onze intuïtie en ons gezonde verstand te gebruiken. Ga met oprechte aandacht het gesprek aan met je cliënt en zijn naaste omgeving. Bespreek samen de waarde, de risico’s en consequenties die bepaalde keuzes met zich meebrengen. Als iemand niet meer zo lang te leven heeft, waarom zou hij dan stoppen met drinken of roken? De vrijheid om zelfstandig te gaan zwemmen kan zwaarder wegen dan het risico om te verdrinken.

Een betekenisvol gesprek is niet alleen prettig voor jou en je cliënt, het levert ook de beste informatie op om, het liefst samen, tot een besluit te komen. En als je toch de regie moet overnemen, toets dan altijd bij je collega’s of je op de goede weg zit. Succes en veel plezier bij de mooie uitdagingen van jouw vak in de zorg!

Jan van Kampen – bestuurder InteraktContour