Hoogleraren: De marktwerking heeft niet dat opgeleverd wat men had verwacht, maar heeft geleid tot schaarste, bureaucratisering en compartimentering.

In de recent verschenen Toekomstwijzer GGZ groepen geeft een aantal hoogleraren hun opvattingen over de GGZ. Deze Toekomstwijzer GGZ is tot stand gekomen op initiatief van het platform Koplopers in de Zorg en is de tweede van vijf Toekomstwijzers, de andere hebben betrekking op de Kwetsbare groepen, Ouderen, Jeugd en Ziekenhuiszorg. Ze zijn onderdeel van de activiteiten in het kader van Beweging 2025 en de Agenda voor de toekomst.

Van deze Toekomstwijzer gaat een duidelijk signaal naar de politiek uit: de marktwerking heeft niet dat opgeleverd wat men had verwacht, maar heeft geleid tot schaarste, bureaucratisering en compartimentering waardoor flexibiliteit uit de zorg is verdwenen en medewerkers voortdurend vastlopen in  administreren. Wetgeving blijkt averechtse effecten te hebben omdat men geen idee heeft hoe de praktijk er uit ziet. Daarnaast heeft weliswaar het evidence based werken vast voet aan de grond gekregen, maar wat voor de gemiddelde patiënt blijkt te werken, is niet per se de beste interventie voor de individuele patiënt. Met andere woorden: evidence based werken leidt niet tot de beste zorg..

Deze Toekomstwijzer zal op een invitational conference op 20 juni tussen 14.00 en 17.00 uur worden besproken. Wil je daar ook bij zijn? Vraag dan nadere informatie bij het secretariaat: secretariaat@koplopersindezorg.

In de recent verschenen Toekomstwijzer Kwetsbare groepen geeft een aantal hoogleraren hun opvattingen over de zorg voor kwetsbare burgers. Deze Toekomstwijzer Kwetsbare groepen is tot stand gekomen op initiatief van het platform Koplopers in de Zorg en is de eerste van vijf Toekomstwijzers, de andere hebben betrekking op de GGZ, Ouderen, Jeugd en Ziekenhuiszorg. Ze zijn onderdeel van de activiteiten in het kader van Beweging 2025 en de Agenda voor de toekomst.

Van deze Toekomstwijzer gaat een duidelijk signaal naar de politiek uit: verkijk u niet op de veerkracht van mensen, wijken en de samenleving. De volgende aandachtspunten dragen zij aan:

• De politiek heeft geen idee wat extramuralisering/deinstitutionalisering voor consequenties heeft voor de groep zwakkeren in de samenleving.
• De groep zwakkeren heeft niet de sociale vaardigheden, noch het – broze – netwerk, bestaande uit eveneens kwetsbare mensen, om zich staande te houden in de maatschappij. Het is hierbij geen kwestie van tijd of zich ontwikkelen maar een problematiek die nooit zal verdwijnen.
• Begrippen als zelfredzaamheid en eigen kracht leiden haast tot het verwijt dat men niet in staat is om zichzelf samen met het netwerk te redden.
• Ontwikkelingen als extramuralisering/deinstitutionalisering, zelfredzaamheid en eigen kracht leiden door verschraling van de zorg tot een toenemende druk op mantelzorgers wier draagvermogen beperkt is.
• Er dreigt een steeds groter onderscheid tussen weerbare en kwetsbare wijken en mensen: de een heeft het geld en de netwerken om zaken goed te regelen, de andere ontbeert beiden en is op zichzelf aangewezen. Op deze wijze ontstaat er in de maatschappij een financiële en sociale tweedeling.
• Binnen de groep kwetsbaren is nog een andere tweedeling zichtbaar, namelijk die van onder de 21 jaar en die van boven de 21 jaar. Onder de 21 is alles voor deze groep geregeld, daarboven moet men vooral zelf de weg zien te vinden.

Het hele rapport kun je lezen in de Toekomstwijzer Kwetsbare groepen. Voor meer informatie over de invitational conference van 25 april over deze Toekomstwijzer en de Toekomstwijzers GGZ. Ouderen, Jeugd en Ziekenhuiszorg neem je contact op met het secretariaat: secretariaat@koplopersindezorg.nl.

Een oplossing voor het dreigende tekort zou kunnen worden gevonden in taakdelegatie en taakherschikking. Maar onder welke voorwaarden zijn deze vormen van taakverschuiving verantwoord en efficiënt? In dit onderzoek door het ‘Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg’ (NIVEL) is naar een antwoord op deze vraag gezocht.

Download het rapport hier.

Bekijk het rapport

Deze trends worden in de volgende hoofdstukken beschreven:

1.  Alles is gezondheid
2. Grenzen aan de eigen keuze
3. Waarden als verdienmodel
4. Een huis als mantelzorger
5. Vliegende verzorgers

Elk hoofdstuk begint met een aansprekend bericht waarin de trend van dat hoofdstuk
goed naar voren komt. Daarna worden per hoofdstuk vragen beantwoord als: Waarom
is deze trend juist nu zichtbaar? Hoe hangt deze met andere ontwikkelingen samen? En hoe verwachten we dat deze trend zal doorzetten?

Bekijk deze publicatie

Daarom zetten de overheid en branchevereniging in de zorg sinds enkele jaren in op substitutie: de verschuiving van zorg van de tweede lijn naar de eerste lijn. Door substitutie verwachten ze niet alleen een bijdrage te leveren aan de betaalbaarheid, maar ook aan ‘de juiste zorg op de juiste plek’.

De essentie van de Juiste zorg op de juiste plek is: Het voorkomen van (duurdere) zorg, verplaatsen van zorg (dichterbij mensen thuis) en het vervangen van zorg (door andere zorg zoals e-health).

Aan de slag met substitutie

Natuurlijk vragen goede initiatieven om heldere, doordachte afspraken over samenwerking, logistiek en financiën. Het maken van substitutieplannen kost dus veel tijd en energie, en dat is niet altijd eenvoudig. Om jou als zorgaanbieder te ondersteunen zijn inspirerende voorbeeldprojecten en instrumenten verzameld op de website van ‘Zorg op de juiste plek‘.

Een team van experts uit verschillende disciplines en domeinen van de zorg heeft onder leiding van VWS een rapport geschreven waarin je meer leest over deze benadering.

Bekijk het rapport

Met de invoering van de nieuwe wmo kreeg de gemeente Huizen, Blaricum, Eemnes en Laren alle instrumenten in handen om inwoners te ondersteunen. Bij het nemen van beslissingen over die ondersteuning kun je kijken waar iemand formeel recht op heeft, om dat vervolgens te verstrekken. Maar je kunt ook proberen uit te vinden hoe je écht van betekenis kunt zijn voor de inwoner. Zij gebruiken hierbij de SpiegelTeam-methode: elke inwoner die zich bij de gemeente meldt, krijgt een vaste consulent binnen een multidisciplinair team. De consulent wijst in nauw overleg met zijn collega’s de inwoner de weg, waarbij deze zo veel mogelijk zélf de regie houdt.

Bekijk de publicatie

Kenmerkend voor dat leiderschap zijn een duidelijke visie en focus op een beter resultaat voor de cliënten, het aangaan van allianties en een sterk commitment daaraan, de bereidheid om de eigen organisatie te veranderen en het inspireren en motiveren van de betrokkenen. Typerend voor transformationele leiders is dat ze zoeken naar de ruimte tussen de regels. Als zij die ruimte niet krijgen van controlerende instanties, gaat het botsen. Komt die ruimte er wel via passende manieren van verantwoording dan krijgt verandering ruim baan. Hoog tijd dus om die passende manieren te vinden. Tom van Yperen en Rutger Hageraats schreven er een essay over.

Bekijk de essay

Uit onderzoek komt naar voren dat strategische personeelsplanning (SPP) hoog op de agenda staat van zorgorganisaties. Stimuleringsregelingen als KiPZ en Waardigheid en Trots dragen daaraan bij. Maar óf en hoe SPP vorm krijgt, is niet duidelijk.

Daarom benaderde adviesbureau FWG begin 2016 368 zorgorganisaties in verschillende branches. Wie past SPP toe? Welke resultaten hopen ze dat het oplevert? En welke knelpunten komen ze tegen? 113 zorgorganisaties vulden de enquête in, met vaak uitgebreide toelichtingen.

Ook kwam het onderwerp veelvuldig ter sprake in de interviews die we met HR-managers hielden voor onze HR Trendmonitor Zorg 2016. Wat opvalt, is dat SPP niet één begrip is, maar uiteenvalt in vele aspecten. Daarbij lijkt SPP als ‘grote moloch’, als tijdrovende klus met veel rekenwerk en overleg, niet meer te passen bij deze tijd. De focus op langetermijn-projecties van functies en fte’s (de blauwdruk) verschuift naar ontwikkelgesprekken met medewerkers. Met de nadruk op het ontwikkelen van mensen, maken organisaties in de zorg SPP behapbaar én bespreekbaar.

 
Bekijk de publicatie

Wat is de ervaring met zelfsturende, zelforganiserende of zelfstandige
teams? Wat zijn opvallende resultaten? Hoe gaan organisaties van start?
En welke keuzes maken zij bij vraagstukken als de aansturing, de rol van
ondersteunende diensten, de verdeling van teamtaken, (team)beloning en
vakontwikkeling? De antwoorden leest u in de vijf hoofdstukken van deze
whitepaper. Maar eén ding is duidelijk na onze inventarisatie: zelfsturing is de hype voorbij.

Bekijk de publicatie

Deze laatste ontwikkeling combineert de overdracht van een aantal verantwoordelijkheden en bevoegdheden naar de gemeenten met ambitieuze bezuinigingsdoelstellingen. Ieder voor zich zijn dit ontwikkelingen die veel tijd en aandacht vragen, gecombineerd houdt dit uitdagingen van een geheel andere orde in.

Je zou kunnen zeggen dat er sprake is van een verandering in paradigma. De veranderingen die hier uit voortvloeien hebben niet alleen betrekking op de verzorgings- en verpleeghuissector en de thuiszorg, maar op een veelheid van organisaties die in de toekomst het fijnmazige netwerk rondom de klant zullen vormen. De vraag is aan de orde of al deze organisaties een beeld hebben van hun rol in de toekomstige constellatie en of deze opvattingen worden gedeeld. Daarnaast is het interessant om te weten welke randvoorwaarden, succes- en faalfactoren een rol spelen bij de totstandkoming van het nieuwe stelsel. En of daar voldoende over is nagedacht.

Alle reden dus om deze aanstaande veranderingen onder de loep te nemen en bij betrokkenen na te gaan hoe zij hier over denken. Om hier zicht op te krijgen heeft het Platform Koplopers in de Zorg begin 2014 een researchproject gestart met als titel ‘WMO: nieuw paradigma of nieuwe paradox’.

Dit eindrapport geeft een beeld:

• Van de effecten van de paradigmaverandering op alle partijen;
• de effecten op de betrokken organisaties;
• de effecten op medewerkers/teams;
• de wijze waarop alle betrokkenen zich tot elkaar dienen te verhouden op strategisch, tactisch en operationeel niveau om de overgang van het oude naar het nieuwe paradigma tot een succes te maken knelpunten in het overgangstraject, dan wel mogelijkheden voor versnelde verandering.

LEES HIER HET EINDRAPPORT

Wie waren betrokken?
RIBW Overijssel, Opella, Vincent van Gogh, Novadic Kentron, JP van den Bent, de Baalderborg Groep en Het Baken namen deel aan dit initiatief van de NVTZ in samenwerking met Broosz. Uit de onderlinge gesprekken en op basis van de gedeelde ervaringen is de publicatie ‘Van Controle naar Dialoog’ ontstaan,

Vernieuwing in het toezicht
In ‘Van Controle naar Dialoog’ komt de beweging naar vernieuwing in het toezicht in breder perspectief aan bod, de toezichthouders en bestuurders komen aan het woord aan de hand van een aantal kernthema’s. De publicatie wordt afgesloten met het ambitiestatement dat deze toezichthouders en bestuurders in 2017 samen opstelden als afsluiting van het leerproces en een korte reflectieve uitleiding.

BEKIJK WHITEPAPER ‘VAN CONTROLE NAAR DIALOOG’

Bekijk de publicatie