De eerste weken waren zwaar; alles was nieuw en spannend! Man, ik weet nog hoe ik daar stond met een thermometer in mijn hand. Ik voelde me heel ongemakkelijk. Ik moet dat ding in iemands oor stoppen, dat is toch gek?, dacht ik bij mezelf. Maar ik wilde zo snel mogelijk handelingen kunnen uitvoeren en greep alle kansen aan. Hoe het aan het begin nog wat ongemakkelijk was, voelde ik me later uiterst op mijn gemak bij het doen van de standaard controles. Dat was ook ongeveer het enige waarbij ik me op mijn gemak voelde. ‘Hoe ga ik dat ooit doen? Meerdere patiënten, overzicht houden, al die regeldingen?’ Vol bewondering keek ik naar mijn medestudenten en gediplomeerde collega’s.

Na tien weken had ik het wel gehad met die controlepaal. Was dit wat het ziekenhuis inhield? Ochtendzorg, driemaal daags controles en een heleboel afspraken in goede banen leiden? Ik uitte bij mijn werkbegeleiders dat ik wel wat meer uitdaging wilde. Zij zagen mijn bevlogenheid en hoe ik in die tien weken al vooruit was gegaan en ze vertrouwden me wat meer zelfstandigheid toe. Ik kon meer gaan oefenen met verpleegtechnische handelingen en ze gaven mij de tip om ook af en toe met een patiënt te gaan zitten en eens een praatje met ze te maken. Oei, ik wilde meer uitdaging maar dit is wel spannend. Hoe begin ik zo’n gesprek? Wat als ze helemaal niet op mijn vragen zitten te wachten?

Al snel kwam ik erachter hoe leuk patiënten het vinden om de ins en outs van hun ziektebeeld te vertellen en hoe fijn het kan zijn als je een luisterend oor biedt op momenten dat het even niet zo goed gaat. Langzaam begon ik te begrijpen wat zorg voor mij inhoudt. Ik leerde verder te kijken dan lichamelijke ziektes en ging opzoek naar de behoeften van mijn patiënt. Je leest het goed: mijn patiënt. Ik koos ’s morgens een patiënt en ging proberen een inschatting te maken van de benodigde zorg. Op bed wassen of toch mobiliseren naar de badkamer om op te frissen bij de wastafel? Wat wil de patiënt zelf eigenlijk? Na een leerzame periode heb ik mezelf verbaasd. Meerdere patiënten en overzicht houden. Nu kan ik het ook!  Wat ik ervoor terugkrijg? De waardering van mijn patiënten. En dat maakt mij een gelukkig mens :).

Zit jij ook te twijfelen over een carrièreswitch in de zorg? Ik deel graag mijn enthousiasme en ervaringen dus neem gerust contact op!

Nu komt ze voor het aanleggen van een darmstoma, een biopsie van de lever en het plaatsen van een dubbel-J-katheter omdat ze darmkanker heeft met uitzaaiingen in haar lever en doorgroei in de blaas. Ze is open en goedlachs en van mijn leeftijd. Misschien treft het me daardoor des te harder.

Ik heb de zorg voor haar na de operatie. Ze praat graag. Over haar man. Over haar knullen die geen praters zijn en hun emoties niet goed kwijt kunnen. Haar vader die ze erg mist. Haar werk als apothekersassistente. Haar vrienden die komen koken, de tuin doen, in het huishouden helpen. Dan begint ze over het tv-programma van Ivo Niehe dat ze twee weken daarvoor heeft gezien. Daarin was professor Bob Pinedo te gast, een emeritus hoogleraar oncoloog die nu op Curaçao woont en eens in de zes weken poli in Nederland heeft. Zijn opmerking dat een standaard ziekte of behandeling niet bestaat en dat elke kanker bij ieder mens een eigen recept nodig heeft, dat heeft haar getriggerd. Ze heeft hem geschreven en kan over een maand op zijn poli komen. Ze is hoopvol, zo hoopvol op een kans, een houvast.

Als ze naar huis mag, geef ik haar mijn privé-mail om contact te houden. Voor het eerst in mijn carrière! We zijn dan al lang overgegaan van u naar jij. Thuis bekijk ik het tv-programma en google de professor. Ik begrijp meteen waarom zijn zienswijze haar zo aanspreekt. Enkele uitspraken van hem: ‘Elke patiënt is een parel’, ‘Richtlijnen zijn een noodzakelijk kwaad, je hebt ze nodig om onderzoeken op te baseren, maar je moet er ook van durven afwijken’ en ‘Je moet out-of-the-box denken’.

Het mailcontact blijft. Dokter Pinedo heeft haar voor behandeling verwezen naar een goede oncoloog in het UMCN. Hij kijkt mee op de achtergrond. Ze schrijft dat ze geopereerd gaat worden. Helaas wordt het niet de operatie waarop ze zo intens gehoopt had. De tumor heeft zich uitgebreid in haar buik en is niet helemaal te verwijderen. Hoe hoop dan omslaat in vrees: ik lees het tussen de regels door. Maar moedig en vasthoudend gaat ze door.

Twee maanden terug valt mijn oog op een rouwadvertentie. Die naam, het is haar man. Op mijn mails krijg ik geen antwoord terug. Dan op een ochtend twee maanden later weer een rouwadvertentie. Deze keer van haarzelf. Zo’n sterke, jonge, energieke, positieve vrouw, zo vechtend voor, zo hoopvol. Ze heeft de strijd tegen kanker verloren. Haar kinderen zijn in een paar maanden tijd hun vader en moeder kwijt en dat op die leeftijd. Het grijpt me aan.

Elke patiënt is een parel, maar deze vrouw was voor mij een extra bijzondere. Chapeau! – Margot van Ark

Sinds jaren staat eHealth hoog op onze agenda en is er een adviseur eHealth om technologie te onderzoeken, te implementeren en gebruik te stimuleren. Inmiddels maken we gebruik van beeldzorg, pictoplanner, beeldhorloges, medicatiedispensers, valdetectie, dwaaldetectie en een online behandelportaal. Het beeldhorloge is een mooi voorbeeld van hoe succesvol eHealth kan zijn. Mensen met hersenletsel vergeten vaak hun afspraken. Het horloge geeft een signaal voor activiteiten die gepland staan, waardoor cliënten ruimte in hun hoofd krijgen voor andere dingen en minder afhankelijk worden van begeleiding. Ons nieuwste experiment is de anti-trillepel. Deze lepel stabiliseert de trillingen van cliënten waardoor het eten makkelijker wordt. Het lijkt me fantastisch als cliënten daardoor weer zelfstandig kunnen eten!

Mogelijkheden onbenut

Maar er zijn nog veel meer mogelijkheden die niet benut worden. Bovendien blijft opschaling van beproefde toepassingen een uitdaging. Als het op de ene locatie een succes blijkt, is het nog niet gezegd dat de andere locatie er ook mee aan de slag gaat. Uit de eHealth-monitor blijkt dat er in de zorg nog steeds veel onbekendheid en onduidelijkheid is op het gebied van eHealth. Zorggebruikers zijn vaak onvoldoende op de hoogte van het aanbod en de mogelijkheden en zorgverleners weten nog niet altijd hoe toepassingen ingezet moeten worden. Het blijkt dat als medewerkers er helemaal voor gaan, cliënten wel meekomen.

Wat zijn dan de barrières?

Ook bij InteraktContour zijn cliënten afhankelijk van hoe hun begeleider tegenover de nieuwe technologie staat. Als begeleiders enthousiast zijn en de meerwaarde ervan inzien, dan kunnen zij dit beter overbrengen op de cliënt dan als zij zelf hun twijfels en weerstand hebben. Medewerkers zijn over het algemeen nieuwsgierig, maar je ziet toch ook terughoudendheid.

Er is vaak nog angst voor het onbekende en er zijn nog onvoldoende digitale vaardigheden. Soms is er nog onvoldoende besef van het nut en de noodzaak. Het inzetten van technologie vraagt bovendien eerst een tijdsinvestering, voordat het uiteindelijk tijd bespaart. Ook zijn er ethische dilemma’s: als een cliënt met oriëntatieproblemen een polsband met sensoren om krijgt zodat we weten waar hij is, gaat dit ten nadele van zijn privacy. Daar staat tegenover dat hij meer vrijheid krijgt om zelfstandig naar buiten te gaan. Dit laatste geeft overigens vaak wel de doorslag.

Tot slot kan de kwaliteit van de techniek zelf een obstakel zijn. Sommige e-health toepassingen die voor onze doelgroep zinvol lijken, staan nog in de kinderschoenen waardoor ze nog niet 100% foutloos werken. Storingen betekenen extra werk voor de begeleiders. Valdetectie is daarvan een voorbeeld. Voor zover ik weet is er nog geen enkele valdector die 100% betrouwbaar is.

Ervaring opdoen

Als bestuurder ben ik enthousiast over de inzet van technologie binnen de zorg en begeleiding. Wat mij betreft kan het dus allemaal niet snel genoeg gaan. Aan de andere kant vraagt het inzetten van e-health een verandering in houding en gedrag van zowel medewerkers als cliënten. Dit proces heeft tijd nodig.

Ervaring opdoen is erg belangrijk, uit de eHealth-monitor blijkt dat professionals die ervaring hebben met eHealth positiever zijn dan diegenen die het nog niet hebben gebruikt. Mijn boodschap aan professionals is: wees nieuwsgierig, probeer uit en ervaar, gun het de tijd en roep hulp in als je problemen ondervindt. eHealth is een waardevolle aanvulling op de zorg en ondersteuning van jou als professional om cliënten verder te helpen!

Jan van Kampen // bestuurder InteraktContour

Verpleegkundigen kunnen alles kapot krijgen, de verkeerde knoppen indrukken, stekkers verkeerd aansluiten en soms zelfs breken. Ook al is het resultaat misschien in beide situaties een kapot product, de intentie achter het gebruik is wel degelijk anders.

‘If it can be broken, it will be’

Wat is nurseproof? In een boek van Higgs (2014) staat: ‘Nothing is nurse-proof, and if it can be broken, it will be.’ Een uitleg staat in het boek Integrale Productontwikkeling (Buijs, 2005): ‘Medisch personeel gaat over het algemeen slordig om met apparatuur, want de patiënt komt op de eerste plaats.’ Sommige ontwerpers – ik inclusief – vergeten dat de focus van de verpleegkundige niet op hun product ligt, maar op de patiënt die eraan vastzit.

Dus ontwerper, ik heb het over jou, terwijl jij kijkt naar die mooie 3D-tekening op het scherm en geniet van de geometrische vormen van je ontwerp. Word je enthousiast van je ronde 4-pins stekkerontwerp die de machine ingaat? Word je opgewonden van de perfecte verhoudingen van de pijl in reliëf op de stekker, die naar die stip op de machine wijst, zodat het voor iedereen duidelijk is hoe deze aangesloten moet worden?

Mag ik je vertellen waarom dit niet handig is?
Omdat ’s avonds en ‘s nachts, als het technische personeel naar huis is, de batterij begint te protesteren via een melding op het scherm. Dan moet de dienstdoende verpleegkundige zich afvragen waarom dat medische product niet wordt opgeladen, ook al is het aangesloten op het lichtnet. Ze controleert het snoer van stopcontact tot apparaat, terwijl haar patiënt in bed toekijkt en zich afvraagt wat het probleem is met het apparaat dat aan hem gekoppeld is. En na duwen en trekken aan snoeren, terwijl de patiënt geïrriteerd raakt vanwege het late tijdstip, komt ze erachter dat de prachtig vormgegeven pijl op stekker en de punt op het apparaat niet op één lijn liggen. Blijkbaar heeft iemand ongezien de stekker kunnen inpluggen, 90 graden gedraaid. Gewoon omdat dat kan.

En ontwerper, je hebt hierop geanticipeerd in de user interface. De juiste aansluiting geeft een icoontje dat het product is aangesloten op het lichtnet. Dat zag de verpleegkundige ook. Pas toen ze dit wist, was te herleiden dat bij afwezigheid van dit icoon, het product níet aangesloten is. Tot het batterij-icoontje leeg raakt of er een melding komt. Een oplossing moet niet gevonden worden in RTFM*, maar in het ontwerpen voor en mét verpleegkundigen. Misschien vinden verpleegkundigen je producten pas echt mooi, als je ze er nooit over hoort. Dan hoeven ze namelijk geen aandacht te besteden aan het product, maar kan de aandacht naar de patiënt.

*RTFM = Read The Fucking Manual

Buijs, J. A., & Valkenburg, A.C. (2005). Integrale productontwikkeling. Boom Koninklijke Uitgevers.

Higgs, J. (2014). Gezondheid Praktijkrelaties. In Health Practice Relationships (pp. 3-8). SensePublishers.

Imming, H. (2014, 3 3). De i-Valve, nurseproof luchtflowmeter beveiliging. Teruggehaald van MT Integraal: http://www.mtintegraal.nl/artikelen/178/de-i-valve-nurseproof-luchtflowmeter-beveiliging

Fijn moment bezorgen

Als mensen dementeren en niet goed duidelijk kunnen maken wat ze wel en niet willen en wat ze wel en niet fijn meer vinden, is het belangrijk dat je goed let op bijvoorbeeld lichaamstaal om te kunnen peilen of je de juiste dingen doet. Soms komen familieleden ook wel met de vraag: ‘Heeft het voor mijn moeder nog wel zin dat ik langskom als ze het vlak daarna alweer vergeten is?’ Mijn antwoord op die vraag is dan dat je het nooit zeker weet, maar dat je iemand wel een fijn moment bezorgt. En als iemand veel fijne momenten in zijn leven heeft, kan het niet anders dan dat dat gunstig is voor de kwaliteit van leven. Daar gaat het tenslotte om. Dankbaarheid in directe vorm hoef je als verzorgende ook niet te verwachten. Daar doe je het ook niet voor. Maar waar doe je het dan wel voor?

Van intelligente dame tot dementerende schim

Mevrouw de Vries was een intelligente dame. In haar werkzame leven heeft zij veel verantwoordelijk redactioneel werk verricht bij een prominente uitgeverij van onder meer agenda’s. Zij en haar man hebben veel gereisd, waren cultureel zeer goed onderlegd en in het appartement hingen prachtige aquarellen van bloemen van de hand van mevrouw zelf. Toen ik mevrouw leerde kennen was ze al zwaar dementerend en vermoedelijk een schim van de wereldse vrouw die ze ooit moet zijn geweest. Praten deed ze nog amper en zeker niet verstaanbaar, dat leek ze verleerd.

Oogcontact als enige lijntje

De dementie was er ook de oorzaak van dat het leek alsof ze niet meer wist hoe ze haar handen en voeten moest gebruiken. Hierdoor was het op een gegeven moment onvermijdelijk dat mevrouw permanent in een rolstoel belandde en niet meer zelfstandig kon eten en drinken. Oogcontact maken kon mevrouw nog heel goed. Zo kon ze kenbaar maken dat ze ondanks het verlies van deze functies, er nog echt wel ‘was’. Wat mevrouw wel en niet prettig vond kon ze nog een klein beetje duidelijk maken. Maar het blijft in zo’n geval natuurlijk gissen of je iets wel of niet goed doet naar iemands zin.

Op haar kamer stond een foto van een mooie knappe vrouw, een filmster uit de jaren 50? Nee, een jeugdfoto van haar zelf. Soms, als ik niet meer wist hoe ik contact moest maken met mevrouw, hielp het mij om deze persoon in gedachten te nemen. De vrouw die zij ooit was en die ergens diep verscholen in de oude mevrouw de Vries nog deels aanwezig moest zijn.

Wereldse vrouw

Zo ook die ochtend dat ik haar bezocht op haar appartement met uitzicht op de bloementuin. Ze zat naar buiten te kijken in haar rolstoel. Ik begroette haar, zei dat ik kwam koffie drinken met haar en de krant ging voorlezen. Niet dat iemand er nog enig idee van had of ze geïnteresseerd was in de krant, maar de jonge wereldse vrouw indachtig, wilde ik gewoon de dingen met haar doen die ze zelf ook altijd had gedaan. Rustig zaten we op het appartement en terwijl ik haar af en toe een slokje koffie gaf, las ik haar de hoofdlijnen van het nieuws voor. Ik kon zo nu en dan oogcontact met haar maken en mevrouw leek te genieten van de koffie.

Daar doe ik het voor

Na ongeveer een half uurtje stond ik op, wenste haar een goede dag en beloofde dat ik haar voor de lunch zou komen ophalen. Ik draaide me om, stond op de drempel van haar appartement en tot mijn grote verbazing zei ze totaal onverwacht, heel helder en verstaanbaar waarvan, niemand meer vermoedde dat ze dat nog kon: ‘Je bent een goeie!’ Daar doe ik het voor.

Judith Röttjers, coördinator welzijn Villa Molenenk.