Over griep, aanstelleritis en het snijden van uien

Het is half vier als ik op de bel druk van een, op het oog, normaal rijtjeshuis, middenin een woonwijk in Utrecht. De deur zwaait open en ik word wat overrompeld door een enthousiaste Marieke, persoonlijk begeleider. Ik was een ogenblik vergeten dat ik niet bij een woonhuis, maar bij een leerhuis aanbelde. Een plek waar jongeren met een licht verstandelijke beperking leren zelfstandig te leven in de maatschappij.

Hectisch

In het kantoortje is het vrij hectisch; tussen de computers worden de sperzieboontjes voor het avondeten gedopt. Een opmerkelijk gezicht. Ik had verwacht dat het kantoortje alleen voor medewerkers zou zijn, maar niets is minder waar. Het blijkt, naast de woonkamer, het hart van de woning te zijn. Bewoners lopen in en uit, of blijven hangen om te kletsen met Marieke en haar collega’s.

Eerst de overdracht van diensten. Marieke sluit de deur van het kantoor; het enige moment dat bewoners even niet welkom zijn, vanwege de persoonlijke informatie die over alle bewoners wordt gedeeld. Het gaat over familieomstandigheden, werk, medicatie en psychoses. Ze discussiëren of sommige bewoners een griepje of ASR te pakken hebben. ‘ASR?’, vraag ik. ‘Aanstelleritis’, lacht een collega van Marieke.

Onkundig

Na de overdracht volg ik Marieke naar de keuken, waar Brenda, bewoner en die dag chef keuken, hulp nodig heeft bij het koken. Haar medebewoner en tevens kookmaatje is niet op komen dagen. Ik bied aan te helpen en de uien te snijden. Na mijn eerste snijbeweging kijkt ze me afkeurend aan. ‘Doe ik het niet goed?’, ‘Nee. Ik laat je zien hoe je dat moet doen. Want ik ben kok in het Landhuis.’ Ik moet glimlachen om haar directheid. Daar sta ik dan met mijn goede gedrag. Brenda houdt me nauwlettend in de gaten of ik wel netjes op haar manier snijd. Ondertussen wacht Marieke een beetje ongeduldig tot de uien de pan in kunnen. Nooit eerder voelde ik me zo onkundig met een mes en ui.

Gemengd wonen

Als de gesneden uien in de pan pruttelen, krijg ik, opgelucht, een rondleiding door het huis. Het blijken drie doorgebroken woningen te zijn. Op de eerste verdieping is een lange gang met voor iedere bewoner een eigen slaapkamer met wastafel. Douche, toilet en wasmachine delen ze.
Marieke vertelt over haar droom: het opzetten van een appartementencomplex voor gemengd wonen. Voor starters op de arbeidsmarkt, maatschappelijke opvang en uitstroom van de Biltse Grift. ‘Wij doen hier al iets soortgelijks. Er wonen twee studenten van de Hogeschool en Universiteit Utrecht. Gratis, in ruil voor aandacht voor de bewoners.’ Later die avond, zal ik één van hen ontmoeten. Een vrolijke jonge meid die bij thuiskomst een knuffel geeft aan alle bewoners en gezellig aan tafel gaat hangen. Ik zie dat ze zich echt thuis voelt. Wat bijzonder om die dynamiek te zien. Het verrijkt zichtbaar ieders leven.

Voor niets op pad

Weer bij de keuken merkt Marieke op dat bewoner Wouter al weg is met het eten voor de ouderen van Nieuw Bleyenburg. Iedere maandag en donderdag koken ze voor de achttien ouderen die daar wonen. Wouter heeft de taak het eten met de bakfiets te bezorgen. ‘Nee hoor, ik heb het eten nog niet in de bakken gedaan’, zegt bewoner en chef keuken Brenda. Marieke schiet in de lach en snelt naar de telefoon: ‘jullie mogen Wouter terugsturen. Die komt zo met een lege warmhouddoos!’.
Een kwartiertje later staat Wouter wat bedremmeld in de gang met de lege doos. Vrolijk scheppen de dames de schalen vol met eten. Brenda pest Wouter door tergend langzaam op te scheppen. Maar Marieke blijft geduldig. Wouter eveneens. En daar gaat hij weer, met bakfiets en gevulde warmhouddoos. ‘Mooi, dan kunnen we nu zout toevoegen aan het gerecht. Die ouderen mogen namelijk geen zout en wij wel!’, zegt Marieke vrolijk. Weer valt mij de ongedwongen sfeer op. Waar ik misschien wel in de stress zou schieten, lacht Marieke om de situatie. Ze regelt wel even dat het goed komt. Ik voel dat iedereen daarop vertrouwt.

Paperclip en brandgevaar

Bewoner Martijn ziet ondertussen de mobiele huistelefoon liggen op het bureau. Die telefoon is vanmiddag kapot verklaard door collega’s van Marieke. Er moet echt een nieuwe worden gekocht. ‘Geef me eens een paperclip’, zegt hij. Twee minuten later horen we: ‘zo, die doet het weer!’. Marieke schiet hard in de lach en overlaadt Martijn met complimenten. Hij straalt van oor tot oor.

Later vertelt Marieke over hun nieuwste experiment in huis: op maandagnacht is er geen slaapdienst van de begeleiders. Ze zijn wel mobiel bereikbaar. Dat gaat goed, behalve die ene keer dat een bewoner ’s ochtends pannenkoeken bakte. Hij vergat de afzuigkap aan te zetten, waardoor het brandalarm af ging. ‘Paniek dus!’, reageer ik. ‘Nee’, vertelt bewoner Martijn trots: ‘er was geen brand. Wij zetten het vuur uit, gingen elkaar roepen, belden 112 en gingen buiten staan.’ ‘Ze hebben het gewoon zelf opgelost. Gaaf hè!’, zegt ook Marieke zichtbaar trots. ‘Geef ze het vertrouwen. Dat werkt veel beter. Ze krijgen hier bijvoorbeeld de pinpas en pincode mee voor boodschappen. Er is nog nooit misbruik van gemaakt.’

Therapie

Na het eten drinken we met z’n allen koffie in de woonkamer. Een goed moment om bij te praten met alle bewoners. Waar het voor mij voelt als natafelen, merk ik dat Marieke continu blijft begeleiden. Ze herinnert sommigen aan hun therapie en legt ze uit waarom die therapie zo belangrijk is. ‘Ik snap het ook wel, maar ik word zo moe om steeds maar te moeten praten over alles,’ reageert de bewoner. Het zet mij weer met beide benen op de grond. Het lijkt zo gemoedelijk, maar er speelt zoveel.
Om 22.00 uur stapt Marieke op haar fiets. Haar dienst is al een uur voorbij. Maar het was zo gezellig bij de koffie. Ik zie haar vrolijk de straat uit fietsen. Morgen om 9.00 uur is ze er weer. En ik weet zeker, dat dat met hetzelfde enthousiasme is waarmee ze vanmiddag de deur voor mij open deed.

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Marieke Ettema. Alle personen die worden genoemd en afgebeeld hebben hier toestemming voor gegeven. Wouter en Brenda heten in werkelijkheid anders en staan niet op de foto. Bij deze wil ik Marieke, haar collega’s en alle bewoners van de Biltse Grift, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat je reactie dan onderaan de pagina achter of neem contact op met Eveline.

En dan nog even dit…

Leerhuis de Biltse Grift

De jongeren die in de Biltse Grift in Utrecht wonen, zijn tussen de 17 en 27 jaar met een WLZ indicatie (Wet langdurige zorg) of een indicatie vanuit de gemeente. Ze worden ondersteund om zelfstandig te leren leven in de maatschappij. De voorwaarde om hier te mogen wonen is dan ook dat de jongeren willen leren en zich daar actief voor inzetten.

Wat was voor jou de reden om te kiezen voor de zorgsector?

Ik ben van oorsprong verpleegkundige en heb jarenlang als teamleider in verpleeghuizen en ziekenhuizen gewerkt. Acht jaar geleden besloot ik over te stappen naar een grote bank om daar als teamleider te werken. Toen mijn afdeling een paar jaar geleden onderdeel was van een reorganisatie stond ik voor de keus; doorgaan in de financiële sector of niet. Uiteindelijk heb ik toch gekozen voor een functie in een zorginstelling omdat de cultuur beter bij mij past. De informele manier van werken en de cliënt waar je (indirect) voor zorgt. Als teamleider Centrale Registratie en Verantwoording geef ik momenteel leiding aan alle administraties van Abrona; de zorgadministratie, financiële administratie, HR-administratie, salarisadministratie en opleidingsadministratie. Nog steeds heb ik geen spijt dat ik weer terug ben gegaan naar de zorg. Ik ben blij dat ik kan bijdragen aan een goed en leuk leven voor mensen die hulp nodig hebben.

Waarvan krijg je energie bij het uitvoeren van je werk?

Ik krijg er energie van dat ik de ruimte krijg om mijn ideeën vorm te geven, uit te proberen en de goede in te zetten zodat mijn teamleden hier beter van worden. Daarnaast krijg ik terug van collega’s die tijdelijk in mijn teams werken dat ze heel goed ontvangen zijn en dat het leuk is om bij ons te werken. Ik word er blij van dat ik daar een bijdrage aan kan leveren.

Wat ik ook leuk vind, is dat ik kansen krijg om verbeterprojecten te starten. Sinds de zomer ben ik projectleider van een project voor procesmanagement. Samen met collega’s uit de zorg zijn we bezig om te zoeken naar een systeem waar processen makkelijk in zijn te beschrijven of uit te werken. En we pakken de knelpunten aan waar de meeste collega’s last van hebben. Er gaat nu te veel tijd verloren in het zoeken of dubbel werk doen, dat is zonde en het geeft frustratie. Elke minuut die we hiermee besparen kan ingezet worden voor directe zorg aan onze cliënten. En dat is hetgeen waar ook ik me voor wil inzetten, meer tijd voor de client.

Waarin verschilt volgens jou de zorgorganisatie van de toekomst met die van nu?

Technologie gaat ons steeds meer helpen met het geven van goede zorg of begeleiding. Ik verwacht bijvoorbeeld veel van de inzet van robots, voor zowel de cliënt als voor de zorgverlener. Hoe dit er precies uitziet weet ik niet, maar ik denk dat iedereen met een robot te maken krijgt. Daarnaast wordt de cliënt (en diens sociale netwerk) een belangrijke gesprekspartner in de uitwerking en differentiatie van de zorg. Door echt met elkaar in gesprek te gaan, kun je als zorginstelling ook bijdragen aan preventie. We gaan niet meer zorgen voor maar zorgen mét.

Meer regie voor de cliënt gaat een grote rol spelen. De impact is nu al zichtbaar; we proberen de cliënt en diens familie al veel te betrekken, maar het kan natuurlijk altijd beter. Waar we in de toekomst naartoe moeten is dat we op basis van gelijkwaardigheid met elkaar om de tafel zitten. Nu is het nog vaak zo dat ‘de zorg’ het beter weet en de cliënt of familie alleen via de cliëntraad kan proberen invloed te krijgen, en alleen via deze weg de bestuurder kan aanspreken. Als je het vertrouwen in elkaar heb dat je goede zorg levert en wil leveren, en je hier beide een bijdrage aan kunt leveren dan bereik je meer met elkaar.

Op de kortere termijn is de groei en verplaatsing van zorg in de WMO op dit ogenblik een belangrijk onderwerp in onze eigen organisatie. Steeds meer mensen blijven thuis en krijgen daar begeleiding of zorg.

Welke impact heeft de veranderende zorg op kennis en vaardigheden van medewerkers?

Men krijgt meer verantwoordelijkheden maar ook meer mogelijkheden om het werk te organiseren zoals ze zelf willen. Dit vraagt veel van mensen als het gaat om samenwerken, feedback geven, het gesprek aangaan (in plaats van alleen maar de taken uitvoeren). Vooral de soft skills van mensen worden belangrijker.

Wat zou je de minister en de Secretaris-Generaal van VWS adviseren?

Minder regels en ‘hokjes’ waar iemand in moet zitten om zorg te krijgen. Het is voor óns al moeilijk om te begrijpen wat pgb, vvp, zzp 3 t/m 8 inhoudt, laat staan dat de cliënt en familie dit begrijpen.