Over werk-privébalans, fietsen en Wie is de mol

Vrolijk stapt Regina van haar fiets en verwelkomt me bij verpleeghuis ‘Het Maanderzand’ in Ede. Ze heeft net haar kinderen naar school gebracht en start straks om 9 uur met haar dienst als verzorgende IG. Ja, pas om 9 uur. Dat is een van de dingen die ze zo waardeert aan haar werkgever: er wordt rekening gehouden met haar werk-privébalans. Anders had ze het thuis, met een groot gezin, niet kunnen bolwerken.

Direct valt ze haar collega’s bij die druk zijn met de ADL; algemeen dagelijkse levensverrichtingen, in goed Nederlands. De bewoners worden wakker gemaakt, geholpen met wassen, aankleden en krijgen hun ontbijt. Een potentieel stressmoment van de dienst. Want het kan zomaar zijn dat een bewoner extra aandacht nodig heeft, waardoor de planning uitloopt. Wat weer effect heeft op de dagbesteding waar de bewoners op tijd willen zijn.

Regina vindt het fijn dat ze aan het begin van haar dienst direct van toegevoegde waarde kan zijn voor haar collega’s. Op haar tablet ziet ze welke bewoners nog hulp nodig hebben. Ze gaat op pad naar het eerste appartement.

Meneer, ‘zeg maar Frits’, is al wakker. Hij is herstellende van een longontsteking, maar voelt zich alweer prima. Hij beantwoordt Regina’s vragen opgewekt: ‘graag die zwarte broek aan vandaag. Met dat lila overhemd. Dankjewel. Hoe is het weer vandaag?’. Terwijl ze doorkletsen, zie ik Regina flink doorwerken. Behendig trekt ze zijn steunkousen aan en stelt hem voor hem met de tillift naar de stoel te brengen: ‘nog maar even niet zelf lopen hè, Frits?’. Hij moet er hard om lachen. Geef hem die lift maar. En daar zweeft hij van bed naar stoel, ondersteund door het grote apparaat.

In zijn stoel krijgt hij een scheerbeurt van Regina: ‘ik vind dat leuk om te doen en ook belangrijk. De mensen moeten er gewoon verzorgd uit blijven zien. Ik let altijd op de kleine haartjes bij de kin, want die kun je makkelijk vergeten. Ook bij vrouwen controleer ik het altijd even. Dat zou ik later zelf ook willen.’

We laten hem alleen met een ontbijtje. Voor het weggaan wast Regina uitgebreid haar handen: ‘We moeten zorgvuldige werken volgens de protocollen. Anders heb je hier zó een virus ronddwalen, die je ook nog naar huis mee kan nemen. In de snelheid vergeten sommigen hun handen goed te wassen.’ Ze heeft daarom het initiatief genomen om de handhygiëne in het team te stimuleren, met het spel ‘Wie is de mol’. Alle collega’s mogen raden wie de mol is met slechte handhygiëne. ‘Je moet die collega er dan op aanspreken en zo kun je het spel winnen. Direct dus ook goed voor het leren van feedback geven!’, lacht ze.

Ik merk het al: dit is een daadkrachtige, bevlogen vrouw, die niet op haar mondje gevallen is. Een verzorgende in hart en nieren. Niet gek dat ze voor beroepsvereniging V&VN ambassadeur van verzorgenden is geworden.

Maar de praktijk gaat ook door. Regina overlegt met haar collega en bepalen samen de volgorde van bewoners, onder ander op basis van de geplande dagbesteding. Regina laat iedere bewoner eerst naar het toilet gaan of ze verschoont de katheter: ‘het zou efficiënter zijn als ik eerst andere handelingen zou uitvoeren. Maar die mensen moeten toch gewoon even plassen na een nacht!’.

De katheters worden verrassend slim aan het been vastgemaakt. Met een broek erover valt het niet op. Even later laat ze me de ruimte zien met al het incontinentiemateriaal. Het maakt me pijnlijk duidelijk welke ongemakken je krijgt als je ouder wordt. Alle schroom moet je laten varen. En vertrouwen op liefdevolle aandacht van een verzorgende als Regina, die je helpt schoon te blijven en een waardig leven te blijven leiden. Die je nog even wat privacy geeft door in de kamer te wachten als je op het toilet zit.

Als ik me omdraai zie ik Regina in een knalgeel hesje met de tekst ‘Niet storen! Medicatieronde’. Ik houd me stil, zodat zij alle medicijnen gereed kan maken voor de bewoners. Lezen, pakken, controleren, uitpakken, in een bakje, controleren, opruimen en het appartement van de bewoner in. Bij sommigen blijft ze even staan kijken; ‘die willen het nog weleens vergeten in te nemen, dus ik wacht tot de pillen zijn doorgeslikt’. Daarna vinkt ze de medicatie af op de lijst.

Onderweg komen we vrolijke Frits tegen. Die is lekker aan het fietsen, virtueel, ‘door heel Europa!’, lacht hij. Hij herkent me en vindt het maar wat leuk dat ik even aandacht heb voor zijn fietsavonturen. We lachen om de route die dwars door winkelstraten gaat, scheurend langs winkelend publiek en dan ineens door de bergen. Hij vindt het prachtig en trapt lekker door.

In de teamkamer neemt Regina plaats aan tafel. ‘Zo, dan kunnen we nu even zitten! Iedereen is bij de dagbesteding of heeft bezoek. Nu is het afwachten of er wordt gebeld door een bewoner. En anders kan ik rapportages bijwerken’, vertelt ze. Ik ben stiekem opgelucht dat ik kan zitten. We hebben al flink wat kilometers in de benen en dat ben ik niet gewend.

Vijf minuten duurt onze rust. Een bewoonster is gevallen in de badkamer. Met een sprintje gaan Regina en haar collega erop af. ‘Hoe voelt u zich mevrouw? Heeft u ergens pijn? Hoe is het gebeurd? Nee, blijf nog maar even zitten. Bent u duizelig?’, diverse checkvragen aan de vrouw die stilletjes huilt. Regina en haar collega overleggen snel met elkaar. Ze doen wat testjes of het een gebroken heup kan zijn. Behendig tillen ze haar op bed en stellen haar gerust. Ik zie de protocollen ondertussen in hun hoofden ratelen. Geruststellen, huisarts bellen, familie informeren, pijnstilling geven.

Als mevrouw weer rustig is, geef ik Regina en haar collega het compliment dat dit er uit zag als echt teamwerk. Perfect op elkaar ingespeeld en samen gezorgd voor de vrouw. Ze glunderen: ‘ja, dat klopt. Dit ging echt goed!’, beamen beiden. Regina is zichtbaar op haar plek als verzorgende. Ze heeft voor zichzelf een mooie balans gevonden tussen daadkrachtige en aandachtsvolle zorg. Ik zie de dankbaarheid bij de bewoners. En daarmee gaat Regina aan het eind van haar dienst weer net zo vrolijk naar huis als dat ze deze ochtend aan kwam fietsen.

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Regina Vlot – van Keulen. Alle genoemde en afgebeelde personen zijn met toestemming. Bij deze wil ik Regina, haar collega’s en de bewoners van Het Maanderzand, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat dan je reactie onderaan de pagina achter, of neem contact op met Eveline.

En dan nog dit…

Project ‘Werkgeluk in de Zorg’

Eveline Bouwman is eigenaar van Factor G, organisatiepsycholoog en werkgelukdeskundige. Ze nam het initiatief voor ‘Werkgeluk in de Zorg’, om met eigen ogen te zien waarom het zo gaaf is te werken in de zorg. Waarvoor al die professionals iedere dag hun bed uit komen en waar zij betekenis uit halen. Haar ervaringen deelt Eveline in blogs. Om te laten zien dat werken in de zorg niet alleen maar gaat over capaciteitsgebrek en rapporteren.

Verzorgende IG
De verzorgende individuele gezondheidszorg ondersteunt bewoners tijdens de verzorging op de vlakken waarop deze dat zelf niet kunnen. De verzorgende stelt hiervoor een zorgplan op en voert dat uit. In Nederland zijn ruim 145.000 verzorgenden werkzaam. Samen met verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten vormen zij de grootste beroepsgroep van Nederland.

Over ‘hoog in spanning’, incidenten en fixaties

Eind van de middag. Waar kantoortijgers zich klaarmaken om naar huis te gaan, start voor Mariken Houtzager de dienst. Zij is als Arbeid-Wonen-Coördinator tot vanavond 22.00 uur verantwoordelijk voor het reilen en zeilen op het terrein van Het Hietveld. 

Op Het Hietveld staan zes huizen waarin (jong)volwassenen en ouderen met een lichte tot matige verstandelijke beperking wonen. Ze hebben een intensieve zorgvraag, complexe gedrags- en bijkomende psychiatrische problemen. Een zeer complexe doelgroep dus, die ad hoc extra ondersteuning nodig kan hebben. 

Zo draagt heeft ieder huis een begeleider met pieper. Bij een incident vormen zij het team dat ingrijpt. Onder leiding van Mariken. Mijn nieuwsgierige ik hoopt dat er tijdens deze dienst een incident zal plaatsvinden, maar mijn conflictvermijdende kant wil het liefst wegduiken. Het zou ook een erg beangstigende situatie kunnen zijn. 

Mariken krijg je echter niet zo snel van haar stuk. Ze krijgt ontspannen de overdracht van haar collega uit de dagdienst: ‘een cliënt is weggelopen tijdens de dagbesteding, er was een fittie tussen twee waarvan één waarschijnlijk onder invloed, de politie is nog ingeschakeld en oh ja, we moeten nog de telefoonnummers opslaan in de nieuwe telefoon’. Tussendoor worden nieuwtjes uitgewisseld over opbloeiende liefdes tussen twee cliënten: ‘hoewel hij gister nog op een ander verliefd was’. De overdracht gaat in razend tempo. ‘Conclusie: geen bijzonderheden’, lachen ze.

Mariken wil net gaan bijlezen over de cliënten, als haar telefoon gaat. Verzoek om assistentie. Een cliënt kan niet goed omgaan met verandering van begeleider en ‘zit hoog in spanning’. Mariken zet er de pas in: ze weet niet welke situatie ze aan zal treffen. De cliënt blijkt op zijn kamer te zitten met de deur dicht. In de keuken leunt Mariken tegen het keukenblok en luistert naar het verhaal van de woonbegeleiders. Ze denkt mee over hoe ze op een andere manier met de cliënt om te gaan. Van ‘hij wil niet’ naar ‘kijk hoe je samen met hem een oplossing kan vinden’. Daar kunnen ze wel wat mee. Meteen een goed moment om even bij te kletsen. Hoe het met de begeleiders is, in het huisje, op het terrein. 

Ze blijkt geliefd te zijn bij haar collega’s én cliënten. ‘Hé Mariken, kom je zo ook nog bij ons langs?’, roept een cliënt uit huis 3. Met een ander loopt ze een stukje over het terrein en praat bij over een eerder gebeurd voorval. Ze lijkt ontspannen te wandelen, maar is ondertussen alert op wie op het terrein loopt, welke auto’s er rijden. Regelmatig zwaait ze even naar voorbijgangers.

‘Eigenlijk probeer ik me overbodig te maken’, vertelt Mariken als we weer in haar kantoor zitten: ‘Ik ben er voor de woonbegeleiders en coach ze hoe ze om kunnen gaan met situaties. Ik stimuleer dat het sámen met de cliënt is, in plaats uit machtsverhoudingen te werken. Daardoor hoop ik ook op minder fixaties en afzonderingen.’ 

Ze neemt me mee voor een rondleiding over het terrein, met gelijk de meest spannende ruimtes. Bij incidenten mag een cliënt maximaal 3 keer 10 minuten in de afzonderingsruimte verblijven. Om tot rust te komen als hij ‘hoog in spanning zit’. Ik zie de bolspiegel aan het plafond. Waardoor je de hele ruimte vanaf de deuropening kan zien, voor het geval de cliënt je zou willen aanvallen vanuit de hoek. 

Mariken loopt rustig verder met een grote sleutelbos: ‘hier is de separeer’. Er staat een bed met plastic matrashoes. Daarop ligt een blauw hemd en broek van stevig katoen. Net als in de film. De rillingen lopen over mijn rug. Wat moet dat verschrikkelijk zijn om daar te zitten. Eenzaam en afgesloten door een dikke stalen deur met kijkvenster. Mariken verzekert me dat ze dit nauwelijks nog gebruiken, maar dat het helaas soms nog noodzakelijk is. 

Voor al die momenten dat het gewoon goed gaat met de cliënten zijn er gelukkig allerlei mogelijkheden om zich te vermaken. Afhankelijk van de vrijheden die ze hebben gekregen. Een Cruyff Court en een uitgebreide dagbesteding met onder andere ‘de Snoepjesfabriek’ en een houtbewerkingsruimte, voor al uw bestellingen. 

Dan komen uit alle huizen collega’s aangewandeld. Het is tijd voor een gezamenlijke overdracht. De vraag ‘is het rustig op het terrein?’ zal ik nog vaak horen vandaag. Iedereen wil weten wat er buiten het eigen huisje gebeurt. Hoe die ene cliënt, met een verhoogd risico op inzet van de crisisdienst, nu gaat. Tot nu toe is het inderdaad rustig, concludeert Mariken aan het eind van het overleg. Ze groet iedereen en ziet ze zo weer bij haar ronde langs de huizen.

We starten bij huis 1 en lopen zo alle zes de huizen langs om te vragen hoe het gaat. Dat gaat zo ontspannen in die bosrijke omgeving, dat het bijna voelt als een vakantiepark. Mariken begroet de cliënten, bewondert een nieuwe spin in een terrarium, drinkt koffie met collega’s, geeft ze tips en vertelt dat het inderdaad nog steeds rustig is op het terrein. 

Tot het moment dat we bij het laatste huis zijn. De pieper van Mariken gaat af, buiten horen we piepers en veel geschreeuw. Een incident, daar gaan we. Het is inmiddels donker buiten, ik hoor geschreeuw en gevloek. Binnen de minuut staan er acht collega’s bij het incident. Indrukwekkend!

Mariken loopt op aanraden van een woonbegeleider op één van de twee schreeuwende cliënten af. Ze heeft ruzie met de ander, die nu weer wegloopt en dan weer dreigend terug komt. De begeleiders staan strategisch opgesteld en wachten in stilte af wat er gebeurt. Hoe krijgt Mariken de situatie weer onder controle? Door de vraag te stellen: ‘wat heb je nodig om weer rustig te worden?’. ‘Een rondje lopen. Met jou. 1 op 1’, zegt de cliënt direct. En daar gaan ze. Naast elkaar wandelend het terrein over. 

Ik loop mee met de woonbegeleiders. Daar komt Mariken na een kwartier ook bij. De cliënt is naar haar kamer gegaan. Met de collega’s praat ze na over wat er is gebeurd en laat ze hun verhaal doen. Ondertussen komt een andere collega binnen op zoek naar de verbanddoos. De cliënt is zich gaan snijden in haar arm, om de spanning kwijt te raken. 

Het incident had op iedereen effect. Het is mooi om te zien hoe Mariken snel schakelt tussen daadkrachtig optreden en een luisterend oor bieden. Terug in haar kantoor belt ze alle buitenlocaties af hoe het daar is. Rustig. En belt ze alle huisjes van Het Hietveld weer af. Ze praat iedereen bij over het incident. En stelt de betrokken collega nogmaals gerust: ‘je hebt het goed gedaan’. 

Het is 22.00 uur. Tijd om het terrein over te dragen aan de bewaker. Hopend dat hij morgenochtend kan zeggen: ‘ja, het was vannacht rustig op het terrein’. 

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Mariken Houtzager. Alle genoemde en afgebeelde personen zijn met toestemming. Bij deze wil ik Mariken, haar collega’s en de cliënten van Het Hietveld, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat dan je reactie onderaan de pagina achter, of neem contact op met Eveline.

Project ‘Werkgeluk in de Zorg’

Eveline Bouwman is eigenaar van Factor G, organisatiepsycholoog en werkgelukdeskundige. Ze nam het initiatief voor ‘Werkgeluk in de Zorg’, om met eigen ogen te zien waarom het zo gaaf is te werken in de zorg. Waarvoor al die professionals iedere dag hun bed uit komen en waar zij betekenis uit halen. Haar ervaringen deelt Eveline in blogs. Om te laten zien dat werken in de zorg niet alleen maar gaat over capaciteitsgebrek en rapporteren.

Organisatie: Marga Klompé, woonzorgcentrum Beth San te Aalten
Naam: Corry Jentink (57)
Functie: Eerst verantwoordelijk verzorgende 
Sinds: 2013 
Cliënten: 6 bewoners

Over hulpmiddelen en zelf uitproberen

Corry, eerst verantwoordelijk verzorgende bij Marga Klompé in Aalten, heeft mij zelf uitgenodigd om een dienst met haar mee te lopen. Omdat verzorgenden en specifiek die in de somatische ouderenzorg, zo weinig aandacht krijgen van de buitenwereld. En dat is zonde vindt ze. Want zij doet ook heel belangrijk werk. Namelijk liefdevolle zorg voor cliënten met chronische lichamelijke aandoeningen, zoals de ziekte van Parkinson of als gevolg van een beroerte.

Op het terrein van woonzorgcentrum Beth San staan verschillende gebouwen. Daarbinnen weer woongroepen, ‘we noemen het woningen’, met zes bewoners. Zodra ik Corry heb gevonden in woning 25, zitten we in onze eigen wereld. Dit is het werkgebied van Corry vandaag. Wat heerlijk overzichtelijk: een woonkamer, woonkeuken en gang met daaraan twee keer drie appartementen. 

Aan het begin van haar dienst is het bijlezen van de dossiers, voordat ze de bewoners zal wakker maken om 8 uur. In de hoek van de woonkeuken werkt ze aan het bureau: ‘ik zit liever bij de bewoners, dan afgezonderd in een kantoortje. Er wonen hier trouwens momenteel alleen maar vrouwen’. 

Een van de bewoners die ze daarna wakker maakt heeft moeite om de dag te beginnen. De Parkinson heeft haar verstijfd. ‘Doe de ogen eens los. Kiek mie eens an’, zegt Corry met luide stem in het Achterhoeks. Eenmaal uit bed, met behulp van een glijzeil, helpt ze haar lichaam te herinneren hoe het moet lopen: ‘1… 2… 1… 2…’. Langzaam komen haar benen in beweging richting badkamer. Ik kijk stilletjes toe en ben onder de indruk van wat Parkinson doet met een lichaam. Het voelt als een overwinning als mevrouw dan eindelijk op het toilet zit. Dat geeft Corry de tijd om ‘te doen wat ik het allerleukste vind’. Namelijk: het kunstgebit reinigen. Je moet er maar zin in hebben. Maar het geeft haar juist veel voldoening; ‘dan is het weer lekker schoon en fris’. 

Een andere bewoner is herstellende van een luchtweginfectie. Daarvoor gebruikt Corry de tillift, ‘want die is er niet voor niets!’. Ze voegt trots toe dat ze, misschien wel daarom, al bijna 40 jaar zonder lichamelijke klachten in de zorg werkt.

Ze gebruikt de hulpmiddelen niet alleen graag, maar ze probeert ook zoveel mogelijk zelf uit. Dat merk ik kort daarna aan den lijve. Voor ik het weet hang ik tijdens de koffiepauze in de tillift. De bewoners vinden het prachtig om ‘die jonge meid’ in de lift te zien zweven. Corry heeft inmiddels haar witte werkjasje uit gedaan, maar dat maakt haar niet minder professioneel. Behendig rijdt ze me van de ene naar de andere stoel en laat me rustig omlaag zakken. Wat een ervaring.

Corry wil zélf ook graag ervaren wat de bewoners dagelijks meemaken. Daarom deed ze eens incontinentiemateriaal om. Maar wat ze ook probeerde, het lukte haar niet daarin te plassen: ‘dat is toch een mentale blokkade ofzo’. Daarop heeft ze er 4 liter water ingegoten en weer omgedaan. Puur om te ervaren hoe het voelt. 

We zitten nog altijd aan de koffie en iedereen moet hartelijk lachen om haar anekdote. Maar ook van de bewondering dat ze dit toch maar gewoon doet. 

Na de koffie helpt Corry een mevrouw kleding uit te kiezen voor de begrafenis van een kennis. Haar zoon komt haar straks ophalen. Driftig zoekt Corry die ene zwarte broek, hoewel mevrouw zegt de lichtgrijze ook prima te vinden. Corry vindt het echter belangrijk dat mevrouw er netjes en gepast uitziet. Voor haarzelf, maar ook als visitekaartje van hun woning. Gelukkig, in het washok komt de schone broek weer tevoorschijn. Mevrouw is toch wel blij nu ze deze aan kan trekken.

Ondertussen wordt de lunchtafel alweer gedekt. Corry helpt haar collega’s, door voor sommige bewoners de korstjes te verwijderen. Met een schaar: ‘dat is heel handig hoor’. In de zorg leer je nog eens wat. De lunch is opvallend luxe. Een collega had zin om een goed gevulde boerenomelet te bakken voor iedereen. Alle bewoners smullen ervan. Terwijl ze in het Achterhoeks met elkaar praten. Ik versta er weinig van, maar merk hoe ontspannen iedereen aan tafel is. 

De middag is er voor wat zich aandient. Corry overlegt met collega’s over een bewoner die potentieel agressief kan zijn. Ze verleidt een vrouwelijke bewoner naar de kapper te gaan: ‘je laatste hemd heeft geen zakken hoor. Gun het jezelf lekker!’. En, zoals dat gaat in de zorg, rapporteert ze in de middag wat er die dag is gebeurd in woning 25. 

Corry probeert er naar eigen zeggen uit te halen wat erin zit. Ze geniet van de kleine dingen. De knuffel die ze kreeg van een dankbare bewoner. Of een Eveline die ze zo gek kreeg in een tillift te hangen. Het uitproberen van incontinentiemateriaal heb ik overigens wel afgeslagen.

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Corry Jentink. Alle genoemde personen zijn met toestemming. Bij deze wil ik Corry, haar collega’s en de bewoners van Beth San, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat dan je reactie onderaan de pagina achter, of neem contact op met Eveline.

En dan nog dit…

Project ‘Werkgeluk in de Zorg’

Eveline Bouwman is eigenaar van Factor G, organisatiepsycholoog en werkgelukdeskundige. Ze nam het initiatief voor ‘Werkgeluk in de Zorg’, om met eigen ogen te zien waarom het zo gaaf is te werken in de zorg. Waarvoor al die professionals iedere dag hun bed uit komen en waar zij betekenis uit halen. Haar ervaringen deelt Eveline in blogs. Om te laten zien dat werken in de zorg niet alleen maar gaat over capaciteitsgebrek en rapporteren.

Eerst Verantwoordelijk Verzorgende (EVV)

In Nederland zijn ruim 145.000 verzorgenden werkzaam. De EVV is eerste aanspreekpunt voor de cliënt, familie, collega’s en andere zorgverleners. Hij of zij begeleidt een zorgvuldige intake en stelt het zorgplan op. Daarmee bewaakt de EVV de continuïteit van de zorg, die zich richt op het lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn van de cliënt. 

Over een Smart, kapdoek en Q-koorts…

De bijna 30 duizend inwoners van het Brabantse Best herkennen de blauwgrijze Smart van wijkverpleegkundige Maria ongetwijfeld direct. Behendig rijdt ze ermee door het dorp, op weg naar haar cliënten. Bewapend met schoudertas, iPad en iPhone, want alle medische hulpmiddelen zijn bij haar cliënten thuis. Er dus genoeg ruimte in de tweepersoonsauto om mij vandaag als passagier mee te nemen.

Ik voel een nieuwsgierige spanning als we om zeven uur ’s ochtends naar het eerste huis rijden. Bij wat voor type bewoners zullen we aanbellen? Komen we alleen in sociale huurwoningen? Mensen die het financieel niet breed hebben? Aan huis gekluisterd zijn?

Tikkende klokken

Veel tijd om erover na te denken heb ik niet, want na een kilometer zijn we al bij het eerste adres in een appartementencomplex voor zelfstandig wonende ouderen. Maria zoekt de codes van het sleutelkastje in haar telefoon en stapt de woning binnen. Ik voel me ongemakkelijk: de bewoonster slaapt nog en weet niets van mijn komst. Stilletjes ga ik aan tafel zitten in de woonkamer, de twee ouderwetse klokken tikken oorverdovend hard in de stilte.

Mevrouw heeft dementie en wordt wakker uit een nachtmerrie. Ik hoor Maria haar helpen terug te komen in de werkelijkheid. Ze stelt gerust, luistert naar haar angstige droom en doet de gordijnen open: ‘Kijk, het is ochtend, het zonnetje schijnt. U droomt niet meer’. Langzaam hoor ik het gesnik ophouden en is er weer ruimte voor een ander onderwerp.

Wondzorg

Ze praten over het bezoek van een jeugdvriendin en een wond die maar niet wil genezen. Als mevrouw haar niet verstaat, schakelt Maria moeiteloos van Standaardnederlands over naar Brabants: ‘Un bietje creme vur op oew erm’.

Terwijl mevrouw naar het toilet gaat, laat Maria me op de iPad een foto van de wond zien: ‘Die foto gaat naar de wondverpleegkundige, voor de beoordeling van het herstel.’ Ze kijkt me betekenisvol aan en ik doe mijn best niet geschrokken te kijken.

Door te werken als wijkverpleegkundige wil Maria zorgen dat mensen die thuis willen blijven wonen, dat ook kunnen blijven doen. ‘Met goede kwaliteit van leven,’ vult ze snel aan. Ze is in haar functie verantwoordelijk voor het voeren van intakes en evaluaties, opstellen van zorgplannen en coördineren van de zorg van mantelzorger en huisarts. Sinds kort vervult ze daarnaast ook de functie van kwaliteitsverpleegkundige: ‘Want ik ben enorm van de kwaliteit,’ verduidelijkt ze.

Rennen en stilstaan

Wie denkt dat al die taken en verantwoordelijkheden zorgen voor een gehaaste Maria, heeft het mis. Ze werkt efficiënt, maar met veel geduld. Ik merk niet eens of ze de tijd wel in de gaten houdt: ‘Jazeker, we waren 50 minuten bij deze eerste cliënt en lopen exact volgens schema. Als ik achter zou lopen op de planning, dan ren ik tussendoor wel. Ik ben namelijk nooit gehaast bij mijn cliënten’.

Kapdoek

We zien deze ochtend acht cliënten. Soms zijn we er maar tien minuten, voor het aantrekken van steunkousen. Soms zijn we er wat langer, zoals bij een dame van 92 jaar. Ze wil nog altijd zoveel mogelijk zelf doen. Dat ze hulp nodig heeft, frustreert haar: ‘Waarom worden mensen zo oud…,’ mompelt ze.

Maria staat geleund tegen de badkamermuur en kijkt hoe mevrouw zich wast met ouderwetse zeep. Af en toe geeft ze een aanwijzing. Ze wil haar cliënten zoveel mogelijk zelf laten doen. Met het kammen van haar haar mag ze helpen. Maar eerst de kapdoek met bloemenprint om haar schouders; zo blijft haar kleding schoon. Ik heb nog nooit een kapdoek gezien, maar vind het wel hip. Wat mevrouw dan weer verbaast.

Terug in de woonkamer werkt Maria het dossier bij aan tafel. Mevrouw gaat graag op de foto en knoopt snel een mooi sjaaltje om haar nek. Het is even nadenken hoe dat ding ook alweer om moet, maar dan krijgt ze de complimenten van Maria. Mevrouw ziet er weer prachtig uit.

Onrecht

Het volgende huis is een ander verhaal. Zowel man als vrouw zijn cliënt van Maria. Ze hebben pech op pech te verwerken. Zij heeft Q-koorts, hij is herstellende van een beroerte. Ze wachten al een jaar op het besluit van de gemeente om de begane grond te mogen uitbouwen met een slaapkamer. Tot die tijd is de woonkamer hun slaapvertrek. Twee bedden in het midden, de bank in de hoek geschoven. In het washok hebben ze een putje gevonden, aangesloten op het riool. Daardoor kan meneer provisorisch douchen met een soort tuinslang.

Maria vertelt me al over de situatie als we naar het huis rijden. Ze is zichtbaar boos op de gemeente: ‘Wat doen ze ze aan hè? Ongelooflijk.’ In het huis gaat ze daadkrachtig aan de slag en helpt meneer onder de douche. Ik praat met mevrouw aan de keukentafel. Ze steekt nog maar een sigaret op. Hun vijf honden snuffelen ondertussen aan me of liggen te slapen op een bed in de woonkamer. Dit is een huishouden die mijn vooroordelen bevestigt, maar ik zie en hoor nu de schrijnende verhalen erachter.

Maria blijft nuchter en doet wat ze kan als wijkverpleegkundige. Ze helpt meneer met aankleden en dient medicatie bij beiden toe. Dankbaar voor de hulp van Maria worden we uiteindelijk uitgezwaaid: ‘Houdoe!’

De afwisseling, dat het achter iedere voordeur weer anders is. Dat vindt Maria zo leuk aan haar werk. Ze weet nooit wat ze zal treffen bij nieuwe aanmeldingen. Een andere zorgvraag, andere karakters. En helaas is de situatie van het echtpaar ook de realiteit.

Pauze

Met de collega’s die ook weer op kantoor zijn, wandelt Maria naar een broodjeszaak. Ze hecht hier waarde aan, zeker door haar functie waarin ze veel alleen op pad moet. Ze is benieuwd hoe het met haar collega’s gaat en praat expres niet al te veel over het werk. Uitrusten, om ook in de middag scherp te blijven.

Kantoorwerk

De afterlunchdip bestrijdt ze met druk kantoorwerk. Ze vult de planning van het team met inzet van flexkrachten. Krijgt een telefoontje van het Catharina Ziekenhuis met een nieuwe zorgvraag, die ze tot haar spijt moet doorverwijzen, ‘omdat we geen ruimte hebben in de avond.’ Ze leest 48 mailtjes, omdat ze gisteren een hei-dag had over verpleegkundig leiderschap.

Haar laatste afspraak vandaag is een tussenevaluatie met een stagiair Verpleegkunde en haar stagedocent van Avans Hogeschool. Drie mensen met hart voor de zorg. Ze hebben het over regiebehoud van cliënten, de steeds complexere zorgvragen en dat ondanks dat je zelfstandig werkt, je collega’s maar één telefoontje van je weg zijn. Ook bij deze stagiair merk ik dat Maria zich op de achtergrond houdt. De stagiair mag haar ervaringen delen, Maria is er als het nodig is. Precies hoe ik haar deze dag heb leren kennen. Een nuchtere, daadkrachtige en empathische vakvrouw.

Als ik vertrek, leest Maria nog even de laatste mailtjes. Haar dienst zit er officieel al op, maar dit moet ook nog even. Zodat ze met een leeg hoofd naar huis kan. Natuurlijk wel in haar Smart.

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Maria Kwint. Alle genoemde en afgebeelde personen zijn met toestemming. Bij deze wil ik Maria, haar collega’s en de cliënten van Archipel Thuis, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat dan je reactie onderaan de pagina achter, of neem contact op met Eveline.

En dan nog dit…

Project ‘Werkgeluk in de Zorg’

Eveline Bouwman is eigenaar van Factor G, organisatiepsycholoog en werkgelukdeskundige. Ze nam het initiatief voor ‘Werkgeluk in de Zorg’, om met eigen ogen te zien waarom het zo gaaf is te werken in de zorg. Waarvoor al die professionals iedere dag hun bed uit komen en waar zij betekenis uit halen. Haar ervaringen deelt Eveline in blogs. Om te laten zien dat werken in de zorg niet alleen maar gaat over capaciteitsgebrek en rapporteren.

Over zelfstandigheid, washandjes en slikproblemen

‘Een scheve mond, verwarde spraak en een verlamde arm zijn de meest voorkomende signalen van een beroerte. Scheve mond, verwarde spraak, verlamde arm. Mond, spraak, arm. Beroerte-alarm! Bel direct 112.’ Dit spotje van de Hartstichting hoorde ik vorig jaar regelmatig op de radio. Het werkte; door de herhaling van de boodschap onthield ik de drie signalen van een beroerte. Ik ging er desondanks vanuit dat ik er niet snel mee te maken zou krijgen. Maar vandaag is het anders. Bianca, zorgregisseur, nodigt me uit om mee te kijken ‘op onze supermooie unit’, waar mensen revalideren na een beroerte.

Zelfstandigheid

Ik leer vandaag de zorg vanuit een ander perspectief kennen. De behandelplannen zijn erop gericht de cliënten het maximale uit de revalidatie te laten halen, zodat ze zo spoedig mogelijk weer zelfstandig thuis kunnen wonen. Niet ontzorgen, maar stimuleren dus. Op weg naar zo groot mogelijk herstel. Bianca zoekt bij de behandelingen die ze uitvoert actief naar het omslagpunt tussen nodige begeleiding en ‘ontzorgen’. Dat is soms streng, erkent ze: ‘maar naderhand zijn de cliënten zo blij en trots dat ze het zelf leren en doen!’

Bianca kent iedere thuissituatie van iedere cliënt tot in detail. De ene cliënt laat ze zelf de kastdeur openen en kleding pakken. De andere reikt ze de hele outfit aan, ‘want thuis legt zijn vrouw ook altijd zijn kleding klaar. Dat hoeft hij hier dus niet te leren.’ Net als de afwas: de een leert een sopje te maken, de ander hoe de vaatwasser wordt gevuld. Net wat ze thuis in de keuken hebben.

Tellen

Op de eerste kamer zien we een vrolijke man. Hij lijkt het leuk te vinden om zoveel mogelijk zelf te proberen. Zijn lach is ontwapenend. Met wat hulp van Bianca lukt het hem te gaan zitten op bed. Ondanks zijn verlamde arm, die hij soms vergeet. Hij moet er steeds weer aan denken om zijn arm op te tillen en te verleggen. Zijn lichaam zit hem in de weg.
Op de rand van zijn bed krijgt hij een oefening van Bianca, volgens het behandelplan op zijn oefenkaart. Hardop tellen tot twintig. Bianca steekt haar vingers op, hij telt mee: ‘1, 2, 3, 4, uhm… 6…’. Na een paar pogingen is het hem gelukt en kijkt hij trots naar Bianca en mij. Hij heeft zin in de dag.

Washandje

Op de gang zet Bianca de pas er flink in; ik kan haar net bijhouden. Op de kamer bij de volgende cliënt heeft Bianca juist weer alle rust en aandacht. Ze schakelt snel tussen efficiëntie op de gang en rust bij de cliënten. Een oudere dame die ervoor kiest zich vandaag aan de wastafel te wassen in plaats van te douchen. Dat doet ze thuis ook regelmatig. De handelingen zijn niet alleen om schoon te worden, maar het is ook therapie. ‘Wat heb ik hier in mijn hand?’, vraagt Bianca aan mevrouw. ‘Een bezem’, reageert ze. ‘Nee, dit is om mee te wassen. Het is een washand.’ Bianca helpt de washand nat te maken en om haar hand te doen. Dat zijn nog lastige handelingen voor haar. ‘Was nu uw gezicht maar, mevrouw. Breng de washand maar naar uw gezicht. Om uw gezicht te wassen. De hand, naar uw gezicht’, herhaalt Bianca. Mevrouw kijkt stil voor zich uit, er gebeurt niets. We moeten wachten tot de hersenen het signaal aan de hand hebben gegeven. Bianca begeleidt de hand wat en zodra die het gezicht raakt, begint mevrouw haar gezicht routineus te wassen. Haar lichaam weet het weer. Ik krijg een trotse knipoog van Bianca en krijg een brok in mijn keel.

Als haar gezicht schoon en droog is, doet Bianca wat bodylotion op de hand van mevrouw: ‘smeer uw arm maar in’. Waarop de hand weer naar het gezicht beweegt. Bianca begeleidt haar voorzichtig naar de arm: ‘nee, de arm. Hier is uw arm. Smeer maar in’. De hersenen bleven hangen op de vorige handeling. Ik kijk er vol verbazing naar. En word vervolgens weer verrast. Want na het insmeren maakt mevrouw de wastafel, zonder instructie, droog met een handdoek: ‘dat zal ze haar hele leven al doen als ze klaar is met wassen. Dan is dit de routine voor haar hersenen. Dat vind ik zo mooi om te zien!’, glundert Bianca.

Hebbes

Ze helpt iedere cliënt actief na te denken door allerlei vragen te stellen: ‘heb je alles?’, ‘ja’ reageert de man die zijn eigen kleding moet pakken. ‘Kijk eens goed. Heb je ook je sokken gepakt?’, ‘eh, nee!’ grinnikt hij. Bianca legt daarop een paar sokken vooraan op de plank, terwijl de man zijn hand probeert te sturen. Zijn lichaam moet weer wennen aan die handeling. Langzaam komt de hand in beweging, draait wat ongecontroleerde cirkels voor de plank en dan: ‘hebbes!’. Ik zie een lach van oor tot oor. Heeft hij maar mooi zelf gedaan.

Kegels

Later die middag zien we die vrolijke meneer weer in de Salon. Bianca geeft hem grote kegels om zijn grove motoriek te trainen. Opstapelen en weer uit elkaar halen. Het gaat hem behoorlijk goed af. Aan tafel zie ik anderen ook bezig met hun therapie. Er liggen zelfs kleine strijkkralen. Daardoor besef ik dat deze optimistische man eigenlijk nog wel een weg te gaan heeft.

De positief stimulerende begeleiding van Bianca doet me bijna vergeten dat deze cliënten tot voor kort een normaal leven leidden. En van het ene op het andere moment werden getroffen door een beroerte. Vaak komen ze vanuit het naastgelegen Beatrixziekenhuis op de unit bij Bianca. Het zorgt voor nauw contact met de afdeling Neurologie. Dat geldt ook voor de samenwerking met de psycholoog, ergotherapeut, fysiotherapeut, diëtist en logopedist. De laatste helpt mensen onder andere bij hun slikproblemen. Slikproblemen blijken een bekend gevolg te zijn na een beroerte. De bordjes waren me al opgevallen op de kamers en in de Salon: ‘geen eten en drinken aanbieden zonder overleg met het zorgpersoneel’.

De rest van de middag vult zich met rapporteren, printerproblemen en natuurlijk het helpen van cliënten waar nodig. Aan het eind van de dienst verzamelt het hele team zich in het kantoortje. Mooie momenten van de dienst worden uitgewisseld, informatie wordt overgedragen aan de volgende dienst. Bianca heeft me niets te veel beloofd. Inderdaad: ze werkt echt op een supermooie unit.

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Bianca van Gameren. Alle genoemde en afgebeelde personen zijn met toestemming. Bij deze wil ik Bianca, haar collega’s en de cliënten van Rivas, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat dan je reactie onderaan de pagina achter, of neem contact op met Eveline.

En dan nog dit…

Beroerte (CVA)

Een beroerte is de verzamelnaam voor een TIA, herseninfarct en hersenbloeding. De medische term is Cerebrovasculair Accident (CVA). Dit betekent letterlijk een ‘ongeluk van de bloedvaten van de hersenen’: er gaat iets mis met de bloedvoorziening naar de hersenen. Hierdoor krijgt een deel van die hersenen te weinig zuurstof. Met het gevolg dat hersencellen in dit gebied kunnen afsterven en hersenfuncties uitvallen. Er zijn in de periode ervoor geen duidelijke waarschuwingssignalen. De drie meest voorkomende signalen zijn: een scheve mond, verwarde spraak of een verlamde arm. Bij een beroerte is een snelle behandeling van levensbelang. Elke dag krijgen in Nederland ongeveer 125 mensen een beroerte. Bijna driekwart van hen is ouder dan 65 jaar.

Project ‘Werkgeluk in de Zorg’

Eveline Bouwman is eigenaar van Factor G, organisatiepsycholoog en werkgelukdeskundige. Ze nam het initiatief voor ‘Werkgeluk in de Zorg’, om met eigen ogen te zien waarom het zo gaaf is te werken in de zorg. Waarvoor al die professionals iedere dag hun bed uit komen en waar zij betekenis uit halen. Haar ervaringen deelt Eveline in blogs. Om te laten zien dat werken in de zorg niet alleen maar gaat over capaciteitsgebrek en rapporteren.

Over de zin van het leven

Terwijl Google Maps me over boerenlandweggetjes stuurt om een megalange file op de A2 te vermijden, kan ik nog niet vermoeden wat voor indrukwekkende dag ik tegemoet rijd. In de auto heb ik vooral met mezelf te doen. Hoe zielig ik ben dat die file er staat en ik nu een paar minuten te laat kom voor mijn afspraak met Hanneke Nijsten, klinisch neuropsycholoog bij Archipel.

Archipel Landrijt is een zorgcentrum dat onder meer gespecialiseerde zorg en behandeling biedt aan mensen met een bijzonder ziektebeeld. Zoals de Ziekte van Huntington. Al na twee uur meelopen met Hanneke, als ik de gevolgen van die ziekte bij haar cliënten heb gezien, durf ik nooit meer te mopperen. Het leven van jonge gezinnen wordt compleet verwoest door de hersenaandoening. In de bloei van je leven geconfronteerd worden met deze progressieve ziekte. Het is hartverscheurend wat ik vandaag zie en hoor over de impact op het leven van deze cliënten, hun partners en kinderen. Maar ook hartverwarmend hoe professioneel, begripvol en bevlogen Hanneke hen begeleidt.

Oh, dat is toch erg…

Vandaag ziet Hanneke twee poliklinische cliënten voor uitslagen van tests en halfjaarlijks voortgangsgesprek. Beide cliënten zijn vrouw en worden begeleid door hun man. Oftewel, ‘de mantelzorger’, aan wie Hanneke ook expliciet aandacht besteedt. Er is veel verdriet door het steeds weer moeten loslaten van zelfstandigheid. En er is veel stress, door de zorg die intensiever wordt naarmate de ziekte vordert. Burn-out ligt op de loer bij de partner. Als hij het mentaal niet meer trekt, zijn de gevolgen voor het gezin groot.

Als moeder van twee jonge kinderen luister ik met een brok in mijn keel naar de cliënt. Ze vertelt met monotone stem dat haar twee pubers boos werden omdat ze de roze broek van haar dochter in de kast van haar zoon had gelegd. Hoe ze dat nu toch kon doen. ‘Dat komt door Huntington. Je kan nog moeilijk twee dingen tegelijk doen. Dat noemen we de complexe aandachtsfunctie, die wordt aangetast door je ziekte,’ zegt Hanneke haar heel duidelijk. Ik zie dat ze in haar uitleg schakelt met het niveau van taalbegrip. Om het voor haar cliënt en haar man beiden duidelijk te maken. ‘Oh, dat is toch erg…’, reageert haar cliënt weer op dezelfde monotone manier.

Ik zie haar man liefdevol naar haar kijken en hij legt ons uit dat de kinderen het moeilijk vinden om te begrijpen dat ze achteruit gaat. Ze doet het niet expres. Voor de pubers is het niet te bevatten dat hun moeder zelfs simpele dingen als de was niet meer kan. ‘Oh, dat is toch erg…’, reageert ze weer. Het is haar enige mogelijkheid om emotie te uiten. Wat mij zo raakt is het verdriet van de kinderen. En de vlakke reactie die de cliënt heeft, als gevolg van haar ziekte. Haar gezin kan niet meer bij haar terecht voor emotionele steun. Ze begrijpt het niet meer en kan zich niet meer inleven. Dit moet verschrikkelijk zijn voor twee pubers die de ruimte zouden moeten hebben om zich lekker af te zetten tegen hun ouders. Niet om te moeten zorgen voor een moeder met een levensbedreigende hersenaandoening.

Hanneke geeft de man van haar cliënt tips hoe hij de kinderen dagelijks kan begeleiden. Ze stelt een afspraak met het gehele gezin voor waarin Hanneke uitleg zal geven over de effecten van de ziekte. Nu en in de nabije toekomst. Het lijkt hem een goed plan en het zal hopelijk zorgen voor meer begrip. Hoe moeilijk ook.

Ik voel bewondering voor de manier waarop Hanneke feilloos schakelt tussen theoretische uitleg over Huntington, het luisteren naar angsten en het vertalen naar praktische handigheden voor in het dagelijks leven. Ze windt er geen doekjes om. Het is wat het is, ze maakt het niet mooier dan het is. Ik zie dat ze er voldoening uit haalt om er voor haar cliënten te kunnen zijn. Op dit moment op hun levenspad.

Aai over de rug

Even later zitten we ontspannen aan de lunch met een aantal collega’s. Nu is het Hanneke die steun nodig heeft. Een geliefde collega heeft verteld een andere baan te hebben gevonden. Een aai over Hannekes rug, elkaar het verhaal laten doen, de jonge collega’s die helpen met het zoeken van oplossingen voor het zomerrooster. De positieve teamsfeer spat ervan af. Ik moet gelijk denken aan de ochtend, tijdens hun intervisie waarin ze gezamenlijk zochten naar oplossingen bij complexe casussen. Ik ben vandaag getuige van een hecht en veerkrachtig team.

Multidisciplinair samenwerken

In de middag staat het MDO, multidisciplinair overleg, op de agenda. Hanneke zit als klinisch neuropsycholoog en oprichter van de polikliniek voor Huntington om tafel met een imposante delegatie aan collega’s. Een specialist ouderengeneeskunde, ergotherapeut, logopedist, verzorgende, fysiotherapeut en diëtist. Dit keer toevallig zonder familie en cliënten.
Als voorzitter van de wetenschapscommissie en als Science Practitioner is Hanneke betrokken bij het verbinden van vragen uit de praktijk aan (wetenschappelijk) onderzoek binnen Archipel. Toevallig sluit er vandaag een onderzoeksstagiaire aan die vertelt over de introductie van een pilot met een innovatieve slaaprobot, die kan helpen kwalitatief beter te slapen.

Vervolgens bespreken ze vier cliënten aan de hand van de behandelplannen. Over en weer wisselen ze informatie uit medicatie, gedragsveranderingen en fysieke beperkingen. Hanneke is scherp, vraagt door en doet voorstellen voor aanpassingen in het zorgplan.

Als het gaat over een cliënt die flink wat kilo’s is afgevallen, vertellen de verzorgende en diëtist dat hij dit op eigen initiatief heeft gedaan. ‘Dan kun je hem een compliment geven voor het resultaat én dat hij proactief is geweest!’, reageert Hanneke enthousiast.

Kansen benutten

Ik ben gedurende de dienst die ik met Hanneke mocht meelopen diep onder de indruk geraakt van deze bescheiden vrouw. Ondanks haar bescheidenheid weet ze dondersgoed wat ze kan. Ze is één van de weinige klinisch neuropsychologen in de ouderenzorg in Nederland en zette in 2012 de polikliniek voor Huntington op, waar ze nu samen met een collega verantwoordelijk voor is.

Deze de zomer start ze met een promotie-onderzoek naar de behandeling van apathie bij mensen met dementie. Een uitstapje van haar expertise Huntington: ‘Ik heb tijdens mijn studie onderzoek gedaan naar apathie en wilde deze kans niet laten liggen. Er is veel aandacht voor agressief gedrag onder die doelgroep. Apathie wordt veel minder opgemerkt, omdat de cliënten natuurlijk rustig zijn en dus eigenlijk gemakkelijk voor de zorg. Dat vind ik vreselijk en ik wil bijdragen aan een praktische en goede oplossing.’

Die uitspraak is kenmerkend voor haar: Hanneke wil geen kansen laten liggen en zet zich met hart en ziel in voor de zin van het leven. Daarmee wordt ze dagelijks geconfronteerd via haar cliënten. Het heeft ook mij geraakt. Het zorgt ervoor dat ik de lange file op de terugweg nauwelijks opmerk. Bij thuiskomst geef ik mijn man en kinderen een extra dikke knuffel.

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Hanneke Nijsten. Alle genoemde en afgebeelde personen zijn met toestemming. Bij deze wil ik Hanneke, haar collega’s en de cliënten van Landrijt, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat dan je reactie onderaan de pagina achter, of neem contact op met Eveline.

En dan nog dit…

Huntington

De Ziekte van Huntington is een erfelijke, progressieve hersenaandoening. Het is een complexe ziekte en zorgt voor onwillekeurige bewegingen, verstandelijke achteruitgang, slikproblemen en zeer slechte spraak. Daarbij ook psychiatrische symptomen zoals dwangmatigheid, psychoses en agressiviteit. Ook ontstaat dementie.
Huntington is erfelijk, met 50% kans van overdracht van ouder op kind. Meestal beginnen de eerste symptomen tussen de 35 en 45 jaar. Met DNA-onderzoek kan de diagnose worden gesteld en dus ook worden vastgesteld of iemand gendrager is.
Er zijn in Nederland 1.200-1.500 mensen met de ziekte van Huntington. Daarnaast zijn er 6.000-9.000 mensen met risico op het krijgen van de ziekte, die nog niet is te genezen of te vertragen. De behandeling is gericht op het verbeteren van de kwaliteit van leven. Na de inzet van thuiszorg en dagbehandeling is voor veel mensen uiteindelijk opname in een verpleeghuis noodzakelijk. Vanaf het moment van de eerste klachten leven mensen met de ziekte van Huntington gemiddeld nog 17 jaar.

Project ‘Werkgeluk in de Zorg’

Eveline Bouwman is eigenaar van Factor G, organisatiepsycholoog en werkgelukdeskundige. Ze nam het initiatief voor ‘Werkgeluk in de Zorg’, om met eigen ogen te zien waarom het zo gaaf is te werken in de zorg. Waarvoor al die professionals iedere dag hun bed uit komen en waar zij betekenis uit halen. Haar ervaringen deelt Eveline in blogs. Om te laten zien dat werken in de zorg niet alleen maar gaat over capaciteitsgebrek en rapporteren.

Over griep, aanstelleritis en het snijden van uien

Het is half vier als ik op de bel druk van een, op het oog, normaal rijtjeshuis, middenin een woonwijk in Utrecht. De deur zwaait open en ik word wat overrompeld door een enthousiaste Marieke, persoonlijk begeleider. Ik was een ogenblik vergeten dat ik niet bij een woonhuis, maar bij een leerhuis aanbelde. Een plek waar jongeren met een licht verstandelijke beperking leren zelfstandig te leven in de maatschappij.

Hectisch

In het kantoortje is het vrij hectisch; tussen de computers worden de sperzieboontjes voor het avondeten gedopt. Een opmerkelijk gezicht. Ik had verwacht dat het kantoortje alleen voor medewerkers zou zijn, maar niets is minder waar. Het blijkt, naast de woonkamer, het hart van de woning te zijn. Bewoners lopen in en uit, of blijven hangen om te kletsen met Marieke en haar collega’s.

Eerst de overdracht van diensten. Marieke sluit de deur van het kantoor; het enige moment dat bewoners even niet welkom zijn, vanwege de persoonlijke informatie die over alle bewoners wordt gedeeld. Het gaat over familieomstandigheden, werk, medicatie en psychoses. Ze discussiëren of sommige bewoners een griepje of ASR te pakken hebben. ‘ASR?’, vraag ik. ‘Aanstelleritis’, lacht een collega van Marieke.

Onkundig

Na de overdracht volg ik Marieke naar de keuken, waar Brenda, bewoner en die dag chef keuken, hulp nodig heeft bij het koken. Haar medebewoner en tevens kookmaatje is niet op komen dagen. Ik bied aan te helpen en de uien te snijden. Na mijn eerste snijbeweging kijkt ze me afkeurend aan. ‘Doe ik het niet goed?’, ‘Nee. Ik laat je zien hoe je dat moet doen. Want ik ben kok in het Landhuis.’ Ik moet glimlachen om haar directheid. Daar sta ik dan met mijn goede gedrag. Brenda houdt me nauwlettend in de gaten of ik wel netjes op haar manier snijd. Ondertussen wacht Marieke een beetje ongeduldig tot de uien de pan in kunnen. Nooit eerder voelde ik me zo onkundig met een mes en ui.

Gemengd wonen

Als de gesneden uien in de pan pruttelen, krijg ik, opgelucht, een rondleiding door het huis. Het blijken drie doorgebroken woningen te zijn. Op de eerste verdieping is een lange gang met voor iedere bewoner een eigen slaapkamer met wastafel. Douche, toilet en wasmachine delen ze.
Marieke vertelt over haar droom: het opzetten van een appartementencomplex voor gemengd wonen. Voor starters op de arbeidsmarkt, maatschappelijke opvang en uitstroom van de Biltse Grift. ‘Wij doen hier al iets soortgelijks. Er wonen twee studenten van de Hogeschool en Universiteit Utrecht. Gratis, in ruil voor aandacht voor de bewoners.’ Later die avond, zal ik één van hen ontmoeten. Een vrolijke jonge meid die bij thuiskomst een knuffel geeft aan alle bewoners en gezellig aan tafel gaat hangen. Ik zie dat ze zich echt thuis voelt. Wat bijzonder om die dynamiek te zien. Het verrijkt zichtbaar ieders leven.

Voor niets op pad

Weer bij de keuken merkt Marieke op dat bewoner Wouter al weg is met het eten voor de ouderen van Nieuw Bleyenburg. Iedere maandag en donderdag koken ze voor de achttien ouderen die daar wonen. Wouter heeft de taak het eten met de bakfiets te bezorgen. ‘Nee hoor, ik heb het eten nog niet in de bakken gedaan’, zegt bewoner en chef keuken Brenda. Marieke schiet in de lach en snelt naar de telefoon: ‘jullie mogen Wouter terugsturen. Die komt zo met een lege warmhouddoos!’.
Een kwartiertje later staat Wouter wat bedremmeld in de gang met de lege doos. Vrolijk scheppen de dames de schalen vol met eten. Brenda pest Wouter door tergend langzaam op te scheppen. Maar Marieke blijft geduldig. Wouter eveneens. En daar gaat hij weer, met bakfiets en gevulde warmhouddoos. ‘Mooi, dan kunnen we nu zout toevoegen aan het gerecht. Die ouderen mogen namelijk geen zout en wij wel!’, zegt Marieke vrolijk. Weer valt mij de ongedwongen sfeer op. Waar ik misschien wel in de stress zou schieten, lacht Marieke om de situatie. Ze regelt wel even dat het goed komt. Ik voel dat iedereen daarop vertrouwt.

Paperclip en brandgevaar

Bewoner Martijn ziet ondertussen de mobiele huistelefoon liggen op het bureau. Die telefoon is vanmiddag kapot verklaard door collega’s van Marieke. Er moet echt een nieuwe worden gekocht. ‘Geef me eens een paperclip’, zegt hij. Twee minuten later horen we: ‘zo, die doet het weer!’. Marieke schiet hard in de lach en overlaadt Martijn met complimenten. Hij straalt van oor tot oor.

Later vertelt Marieke over hun nieuwste experiment in huis: op maandagnacht is er geen slaapdienst van de begeleiders. Ze zijn wel mobiel bereikbaar. Dat gaat goed, behalve die ene keer dat een bewoner ’s ochtends pannenkoeken bakte. Hij vergat de afzuigkap aan te zetten, waardoor het brandalarm af ging. ‘Paniek dus!’, reageer ik. ‘Nee’, vertelt bewoner Martijn trots: ‘er was geen brand. Wij zetten het vuur uit, gingen elkaar roepen, belden 112 en gingen buiten staan.’ ‘Ze hebben het gewoon zelf opgelost. Gaaf hè!’, zegt ook Marieke zichtbaar trots. ‘Geef ze het vertrouwen. Dat werkt veel beter. Ze krijgen hier bijvoorbeeld de pinpas en pincode mee voor boodschappen. Er is nog nooit misbruik van gemaakt.’

Therapie

Na het eten drinken we met z’n allen koffie in de woonkamer. Een goed moment om bij te praten met alle bewoners. Waar het voor mij voelt als natafelen, merk ik dat Marieke continu blijft begeleiden. Ze herinnert sommigen aan hun therapie en legt ze uit waarom die therapie zo belangrijk is. ‘Ik snap het ook wel, maar ik word zo moe om steeds maar te moeten praten over alles,’ reageert de bewoner. Het zet mij weer met beide benen op de grond. Het lijkt zo gemoedelijk, maar er speelt zoveel.
Om 22.00 uur stapt Marieke op haar fiets. Haar dienst is al een uur voorbij. Maar het was zo gezellig bij de koffie. Ik zie haar vrolijk de straat uit fietsen. Morgen om 9.00 uur is ze er weer. En ik weet zeker, dat dat met hetzelfde enthousiasme is waarmee ze vanmiddag de deur voor mij open deed.

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Marieke Ettema. Alle personen die worden genoemd en afgebeeld hebben hier toestemming voor gegeven. Wouter en Brenda heten in werkelijkheid anders en staan niet op de foto. Bij deze wil ik Marieke, haar collega’s en alle bewoners van de Biltse Grift, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat je reactie dan onderaan de pagina achter of neem contact op met Eveline.

En dan nog even dit…

Leerhuis de Biltse Grift

De jongeren die in de Biltse Grift in Utrecht wonen, zijn tussen de 17 en 27 jaar met een WLZ indicatie (Wet langdurige zorg) of een indicatie vanuit de gemeente. Ze worden ondersteund om zelfstandig te leren leven in de maatschappij. De voorwaarde om hier te mogen wonen is dan ook dat de jongeren willen leren en zich daar actief voor inzetten.

PROJECT WERKGELUK IN DE ZORG // Eveline Bouwman – organisatiepsycholoog en werkgelukdeskundige – wilde met eigen ogen zien waarom het zo gaaf is om te werken in de zorg: waarvoor al die professionals iedere dag hun bed uit komen en waar zij betekenis uit halen. Om te laten zien dat werken in de zorg niet alleen maar gaat over capaciteitsgebrek en rapporteren. Ze plaatste een oproep via social media en al snel stroomden de uitnodigingen binnen van zorgorganisaties die haar wel een kijkje achter de schermen wilden geven. Haar ervaringen deelt ze in een reeks blogs, waarvan vandaag de eerste over haar bezoek aan ZZG zorggroep.

‘Over touringcars en vliegende vazen’

Tegen het centrum van Nijmegen, tussen een hotel, studentenflat en luxe appartementencomplex in, ligt Juliana. Een locatie met vier woongroepen van ZZG zorggroep. Het gebouw ziet er splinternieuw uit. Dat verrast me; bij ouderenzorg denk ik toch aan een groot, saai en donker complex. Binnen, op de 1e verdieping, valt de lange gang gelijk op. Rustige maar frisse kleuren, gecombineerd met nostalgische meubels.

Sonja Engelaar, woonbegeleider, komt vrolijk op me af. Ze heeft zichzelf vandaag boventallig ingeroosterd, zodat ze alle tijd heeft mij rond te leiden en uitleg te geven. Samen drinken we uitgebreid een kop koffie, waarbij ze de ene anekdote na de andere uit haar mouw schudt. Deze bevlogen vrouw werkt overduidelijk al jarenlang in dit vak.

Het wordt me al snel duidelijk waarom Sonja met ouderen met dementie werkt. Ze heeft, naar eigen zeggen, een enorme drang om hun welbevinden te vergroten. Haar hart ligt met name bij het sociale aspect, niet zozeer bij de verpleegkundige handelingen. ‘Ik vind het fantastisch om om te gaan met situaties waarbij er met vazen wordt gesmeten of iemand in de hoek staat te plassen. Om diegene gerust te stellen, weer kalm te krijgen en een veilig gevoel te geven. Daar doe ik het voor’. Ik zie haar ogen oplichten en weet: Sonja zit helemaal op haar plek.

In de woonkamer, halverwege de gang, zie ik de slingers nog hangen: afgelopen vrijdag vierden ze het driejarig bestaan van Juliana. Nu kijken een paar bewoners rustig naar de tv. Een charmante oudere man, Marinus, komt aangelopen met zijn rollator. Een tv-kijkende bewoner zegt: ‘Dag. Hoe is het?’, Marinus grapt terug: ‘Ja, ik leef nog hè’. Hij zit altijd vol grappen en verhalen blijkt al snel. Ik stel mij aan hem voor, waarop hij reageert: ‘Ik ben Marinus. Niet vergeten hè!’.

Touringcar

Bewoner Marinus vertelt graag over zijn periode als touringcarchauffeur. Als een rasechte verhalenverteller, met een spannende opbouw en sappige details, hang ik in eerste instantie aan zijn lippen. Marinus vertelt over zijn opvliegende baas: ‘En? Heb je beschadigingen gereden? Want dan maak je kennis met mijn vuist, snotneus!’ Marinus moet er hartelijk om lachen, terwijl hij zijn vuist heft. Hij lacht nog harder als hij toevoegt: ‘Toen heb ik hem zelf maar een stomp gegeven. Haha!’ Sonja en ik lachen vrolijk met hem mee.

Uit de hoek klinkt de stem van medebewoner Jo: ‘Ja, nu is het wel genoeg. Dit verhaal horen we de hele dag al.’ En stiekem moet ik Jo gelijk geven. De eerste twee keer kan ik hartelijk lachen om zijn verhaal, maar de derde keer raak ik een beetje verveeld. De vierde keer zoek ik eerlijk gezegd naar een manier om onopvallend weg te kunnen gaan, zonder hem te kwetsen. Wat een diep respect heb ik voor Sonja, die geduldig blijft luisteren en probeert het gesprek wat bij te sturen.

Als we naar de keuken lopen, fluistert Sonja dat ze er pas onlangs achter kwam dat Marinus nog twintig jaar bij een verzekeraar heeft gewerkt. Maar dat is hij vergeten. Het zijn de gevolgen van zijn dementie. Desondanks moeten we erom glimlachen. Terwijl we hem op de achtergrond vrolijk verder horen vertellen over zijn avonturen op de bus. 

Incontinentiemateriaal

In Juliana heeft elke bewoner een eigen appartement. Een woongedeelte met keukenblok, slaapkamer en badkamer met toilet. Ze houden de meubels uit hun oude huis, zo blijft het eigen en vertrouwd.

Sonja zucht bijna onhoorbaar als ze op een bed incontinentiemateriaal ziet liggen. Alvast klaargelegd voor de nacht. Ze legt het materiaal in een kast en ik merk dat ze grote waarde hecht aan de beleving van de bewoners. En dat van hun naasten. Ze denkt aan de ervaring van kleinkinderen. Woont opa in een appartement, of in een eng tehuis waar je allerlei medicijnen en grote-mensen-luiers ziet liggen?

Niet voor niets is Sonja begonnen met de opleiding Gespecialiseerde Verzorgende Psychogeriatrie. Om beter te kunnen onderbouwen wat ze al vanuit haar werkervaring doet: meer kwaliteit van leven stimuleren bij de bewoners. En om weg te blijven van het hospitaliseren.

‘Dat hospitaliseren is zo erg! We moeten juist de normen en waarden van deze generatie ouderen volgen. Waarom zouden we onze normen aan hen opdringen? Eisen dat ze iedere dag zouden moeten douchen, terwijl zij hun hele leven al gewend zijn zich dagelijks aan de wastafel te wassen? Als een bewoner het wil, kan hij hier iedere dag onder de douche. Maar het hoeft niet. Ik wil hem niets opdringen. En door creatief te zijn, bijvoorbeeld de afwas te laten doen in een teiltje met warm water, worden de handen ook wel schoon. Dan gooien we de kopjes daarna desnoods nog even door de vaatwasser,’ knipoogt ze naar me.

Hutspot

Voor de keuken zie ik een parade aan rollators. Keurig geparkeerd. Ik schiet in de lach, ook door de zelfgemaakte parkeerborden op de ramen. Het zie beelden voor me van de plaatsen waar de rollators zouden staan zónder de parkeerborden.

Ik zie bewoners Marinus en Jo met hun medebewoners aan de lange eettafel in de keuken zitten. Ze smullen van de verse hutspot, rauwkost en stoofvlees. Vanmorgen vers gemaakt door een van de woonbegeleiders. Ze eten hier warm ’s middags. Omdat de bewoners dit hun hele leven zo gewend zijn.

Zelf weer lopen

Na de lunch vraagt een collega om hulp. De oorthermometer blijkt kapot te zijn en de temperatuur van bewoner Jo moet worden gemeten. Ze voelt zich niet fit. Het apparaat geeft continu 99 graden aan. Sonja pakt het aan en schiet in de lach: ‘hij staat op Fahrenheit!’.

Jo pakt vervolgens haar rollator en schuifelt moeizaam vooruit om naar het toilet te gaan. Ik zie Sonja bezorgd meelopen; ze is bang dat Jo zal vallen door pijnklachten na een eerdere val. Een tijd lang zat ze in een rolstoel. ‘Loop je nou gewoon zelf Jo?’, reageert ze verrast. ‘Ja. Wie loopt er anders voor mij?’, is het nuchtere antwoord. En zo zie ik ze keuvelend naar haar appartement lopen. Later vertelt Sonja me dat dit moment voor haar heel betekenisvol was. Het feit dat Jo weer ging lopen en daar zelf zo blij mee was.

Huiskamergevoel

De middag vordert, we drinken koffie met bewoners aan tafel. Ik krijg de Tovertafel gedemonstreerd en zie familieleden op bezoek komen bij hun vader of moeder. Heerlijk samen zitten op het balkon in de zon. Ik moet goed opletten om te zien dat de zorg door gaat. Dat de bewoner die rustig wegloopt met Sonja’s collega, moet douchen en een schone pantalon krijgt. Ik zie een donkere kring op zijn broek. ‘Is hij incontinent?’, fluister ik. ‘Ja, hij had een ongelukje. Maar daar kijken we niet van op hoor’, reageert ze. En dat is de werkelijkheid van het werken in een verpleeghuis. Ik neem afscheid van Sonja en hoor haar met een paar bewoners uit volle borst meezingen met Wim Sonneveld: ‘…en laaaaaaangs het tuinpad van mijn vaaaaaaader…’ .

Dit blog is met de grootste zorgvuldigheid geschreven door Eveline Bouwman en ter akkoord voorgelegd aan Sonja Engelaar. Alle genoemde en afgebeelde personen zijn met toestemming. Bij deze wil ik Sonja, haar collega’s en alle bewoners van ZZG zorggroep, locatie Juliana, nogmaals hartelijk bedanken voor hun gastvrijheid.

Wil je reageren op het verhaal? Laat je reactie dan onderaan de pagina achter of neem contact op met Eveline.

En dan nog even dit…

Dementie

Ruim vijftig ziektes waarbij de hersenen informatie niet meer goed kunnen verwerken, vallen onder de verzamelnaam dementie. De meest voorkomende vorm is de ziekte van Alzheimer. In het begin van dementie vallen meestal de geheugenproblemen op. Later krijgt de persoon  problemen met denken en taal. Ook kan zijn karakter en gedrag veranderen. Naarmate de ziekte erger wordt, verliest iemand met dementie steeds meer de regie over zijn eigen leven. Hij wordt steeds afhankelijker van de hulp van anderen. De persoon sterft uiteindelijk door de ziekte, een infectie of doordat hij niet meer kan slikken. Een op de vijf mensen krijgt dementie. Hoe ouder, hoe groter de kans. Nederland telt op dit moment ruim 270.000 mensen met dementie.

Digitale collectebus

Ook mijn oma heeft dementie. Hierdoor collecteer ik al jaren voor Alzheimer Nederland, waar ik nu ook digitaal een collectebus heb aangemaakt. Wil jij ook iets geven aan dit goede doel? Doneer dan via deze link. Alvast bedankt!